Lễ hội Bạch Đằng - Nơi lưu giữ các giá trị văn hóa truyền thống

Cứ mỗi độ tháng Ba (âm lịch) về, vùng đất bên dòng sông Bạch Đằng lịch sử lại rộn ràng vào hội Bạch Đằng, hay còn được người dân quen gọi bằng cái tên dân dã “Giỗ trận”. Trong không gian linh thiêng của đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà, đình Yên Giang, hay bến đò cổ, những giá trị văn hóa truyền thống vẫn được cộng đồng gìn giữ và tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Lễ hội Bạch Đằng được tổ chức hằng năm từ mùng 6 đến mùng 9, tháng Ba âm lịch, gắn với 3 chiến thắng lịch sử trên sông Bạch Đằng. Từ chiến công của Ngô Quyền năm 938, của Lê Hoàn năm 981, đến đại thắng năm 1288 của quân dân nhà Trần dưới sự chỉ huy của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn, dòng sông này đã trở thành biểu tượng của ý chí độc lập dân tộc. 

Theo ông Phạm Chiến Thắng, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Yên Tử, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, lễ hội không chỉ là hoạt động văn hóa tín ngưỡng của người dân địa phương, mà còn là không gian lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc.

Lưu giữ ký ức lịch sử, lễ hội hiện diện trong một không gian di tích giàu chiều sâu văn hóa. Không gian lễ hội trải dài trên nhiều điểm thuộc Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt Bạch Đằng. Đền Trần Hưng Đạo là trung tâm tâm linh quan trọng gắn với chiến thắng năm 1288, miếu Vua Bà thờ người phụ nữ dân gian theo truyền thuyết đã giúp quân nhà Trần nắm vững quy luật thủy triều để cắm cọc trên sông Bạch Đằng, cùng với đình Yên Giang, đình Trung Bản, đền Trung Cốc… các di tích vẫn lưu giữ đậm nét không gian văn hóa làng Việt vùng cửa sông.

Đi giữa không gian lễ hội, người ta dễ cảm nhận rõ sự đan xen giữa lịch sử, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng. Từ đền Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà đến đình Yên Giang, bến đò cổ, hay những bãi cọc lịch sử… mỗi địa danh đều mang trong mình một lớp trầm tích văn hóa riêng, góp phần tạo nên “hồn cốt” cho lễ hội.

Chính trong không gian ấy, lịch sử được tái hiện sinh động qua từng nghi lễ. Từ lễ rước tượng Đức Thánh Trần, rước sắc phong, nhang án từ đền Trần Hưng Đạo - miếu Vua Bà về đình Yên Giang, đến các nghi lễ tế yết, tế chính hội, tế giã hội… tất cả đều được cộng đồng thực hành theo nghi thức truyền thống. Những đoàn rước trong tiếng chiêng, trống, cờ ngũ sắc và trang phục tế lễ cổ truyền không chỉ tạo nên không khí linh thiêng, mà còn góp phần bảo lưu các giá trị văn hóa phi vật thể đã được truyền nối qua nhiều thế hệ.

Không dừng lại ở các nghi lễ tâm linh, lễ hội Bạch Đằng còn mang đậm tính cộng đồng. Người dân địa phương không chỉ tham gia với vai trò du khách, mà trực tiếp trở thành chủ thể thực hành di sản. Từ các cụ cao niên trong đội tế, đội rước, đến lớp trẻ tham gia biểu diễn, hỗ trợ tổ chức lễ hội, tất cả cùng góp phần giữ cho lễ hội mang hơi thở đời sống dân gian. Xen giữa không gian linh thiêng là các chương trình văn hóa văn nghệ, trò chơi dân gian, giải thể thao truyền thống, tạo nên không khí hội làng đậm chất Bắc Bộ, giúp lễ hội không chỉ là nơi tưởng niệm quá khứ, mà còn trở thành dịp gắn kết cộng đồng cư dân vùng di sản.

Năm 2026, lễ hội Bạch Đằng càng thêm ý nghĩa khi diễn ra sau dấu mốc Bãi cọc Bạch Đằng năm 1288 được UNESCO ghi danh là một trong 12 cụm, điểm di tích thuộc Di sản văn hóa thế giới Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, lễ hội năm nay có thêm nhiều hoạt động trải nghiệm như đua thuyền trên “con đường di sản”, diễn xướng đóng cọc Bạch Đằng, thuyết minh di sản... góp phần lan tỏa sâu hơn giá trị lịch sử, văn hóa của vùng đất Bạch Đằng giang.

Theo lãnh đạo Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, việc Bãi cọc Bạch Đằng nằm trong quần thể di sản thế giới là cơ hội để tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch văn hóa bền vững, từng bước hình thành các sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng của Quảng Ninh. Từ đó, lễ hội không chỉ góp phần lan tỏa giá trị lịch sử, mà còn mở ra thêm những không gian trải nghiệm văn hóa cho người dân và du khách.

Theo Hà Phong, Báo Quảng Ninh điện tử (https://baoquangninh.vn/le-hoi-bach-dang-noi-luu-giu-cac-gia-tri-van-hoa-truyen-thong-3407519.html)