Đệ nhị Tổ Pháp Loa, người tiếp nối và lan tỏa tinh thần Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử

Trong dòng chảy lịch sử của Phật giáo Việt Nam, Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử không chỉ là biểu tượng của tinh thần tự chủ dân tộc mà còn là nơi hội tụ của những bậc chân tu đạo hạnh, có đóng góp to lớn cho nền văn hóa nước nhà. 

Hôm nay, ngày mùng 3 tháng 3 năm Bính Ngọ (tức ngày 19/4/2026), trong không gian yên bình của vùng núi thiêng Yên Tử, chúng ta cùng hướng lòng tưởng niệm 696 năm ngày Đệ nhị Tổ Pháp Loa nhập Niết bàn (1330 - 2026). Đây là dịp để nhìn lại cuộc đời một bậc tăng tài đã dành trọn tâm huyết xây dựng nền tảng cho dòng thiền thuần Việt trường tồn cùng thời gian.

Thiền sư Pháp Loa - Tổ truyền thừa đời thứ 2 của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử - sinh ngày mùng 7 tháng 5 năm Giáp Thân 1284 tại phủ Nam Sách, tỉnh Hải Dương nay là xã Nam Sách, thành phố Hải Phòng, thế danh là Đồng Kiên Cương. 

Trước khi sinh ra Đồng Kiên Cương, thân mẫu của Ngài nằm mộng thấy có người trao cho thanh kiếm thần, sau đó bà mang thai. Trước đó, bà đã sinh hạ được 8 người con gái nên mang thai lần này bà đã uống thuốc để trục thai, nhưng vô hiệu. Khi sinh ra Đồng Kiên Cương là con trai, bà cùng chồng rất mừng và đã đặt tên là Kiên Cương. Từ nhỏ, Ngài rất thiên tư đĩnh ngộ, miệng không nói điều ác, không ăn thịt cá và các loài tanh hôi thông minh và ham thích học Phật pháp.

Năm 1304, Trúc Lâm Đại Sĩ Trần Nhân Tông (vị tổ thứ nhất của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử) đi khắp nơi giảng đạo, tình cờ gặp Đồng Kiên Cương quỳ lạy xin xuất gia. Trúc Lâm Đại Sĩ Trần Nhân Tông nhận thấy đạo nhãn và thần khí của Ngài nên đã chấp thuận, liền ban hiệu là Thiện Lai, gửi Ngài về chùa Quỳnh Lâm tu học. 

 Năm 1305, Thiện Lai đã được Điều Ngự cho theo về chùa Lân, trực tiếp đào tạo, thọ giới Tì kheo và giới Bồ Tát  và đặt cho pháp hiệu là Pháp Loa. 

Ngài là người thông minh xuất chúng, tinh thông kinh kệ, thông hiểu sâu sắc Tam giáo ( Phật- Lão -Nho). Năm 1307, Ngài cùng 5 vị Pháp hữu đến am Ngọa Vân cầu thỉnh Điều Ngự Giác Hoàng dạy bộ kinh Đại Huệ Ngữ Lục.Tháng 5 năm 1307, trên Am Ngọa Vân, Điều Ngự Giác Hoàng trao Tâm kệ và y bát cho Pháp Loa và khuyên dạy khéo giữ gìn.

Nhận thấy Ngài là tăng tài số một của Đại Việt, Đệ nhất Tổ Trúc Lâm Trần Nhân Tông tin cậy cử giữ chức trụ trì chùa Báo Ân ( Gia Lâm- Hà Nội) và được suy tôn trở thành Đệ nhị Tổ của Thiền Phái Trúc Lâm Yên Tử. 

Năm 1308, Phật Hoàng Trần Nhân Tông viên tịch, Pháp Loa cung nghinh xá lợi Phật Hoàng về kinh đô. Khi trở về Yên Tử, ông soạn lại những bài tụng của Điều Ngự thành quyển “ Thạch Thất Mị ngữ”.

Năm 1311, Pháp Loa khắc bản Đại Tạng Kinh, giảng Truyền Đăng Lục. Tháng 9 năm 1313, Pháp loa đến chùa Vĩnh Nghiêm ở Lạng Giang (nay là Bắc Ninh) định chức cho tăng đồ. Chúng tăng từ đây mói có sổ bộ và ông là người giữ sổ bộ ấy. Tháng 2 năm 1317, đời vua Trần Minh Tông, Ngài trụ trì Tăng đoàn và giáo hóa Phật pháp.

Pháp Loa có công lớn trong việc phát triển ảnh hưởng của Thiền phái Trúc Lâm trên toàn cõi Đại Việt. Ông là Thiền sư vừa uyên thâm giáo lý đạo Thiền, vừa có tài tổ chức các hoạt động Phật giáo trong nước thời bấy giờ, đồng thời góp phần quan trọng trong việc xây dưng nhiều danh lam như: viện Quỳnh lâm, chùa Côn Sơn, chùa Thanh Mai và tạo lập, tu sửa nhiều ngôi chùa, lập hơn 200 sở tăng đường, độ tăng, ni 15.000 người, đệ tử đắc pháp hơn 3000 người.  

Dưới thời Ngài, việc thờ cúng Thần, Phật rất được thịnh hành, chùa tháp được quan tâm xây dựng khắp nơi trong nước, hầu hết các công trình chùa, tháp tại Yên Tử được xây dựng. Để bổ sung hoàn chỉnh giáo lý, giáo luật, giáo lễ Trúc Lâm, Ngài biên soạn, ấn tống hàng loạt kinh sách phục vụ việc tu học của giới tăng sĩ và dân chúng như: Đoán Sách Lục, Tham Thiền Chỉ Yếu, Thạch Thất Mị Ngữ Niêm Tụng... Bên cạnh đó Ngài cũng đã tạo dựng trụ sở Trung ương Giáo hội Tăng đoàn Trúc Lâm tại chùa Vĩnh Nghiêm - Bắc Giang ( Bắc Ninh ngày nay) và xây dựng, ban hành các quy định về các chức vụ của tăng sĩ...

Đệ nhị Tổ Pháp Loa viên tịch ngày 03 tháng 3 năm Canh Ngọ 1330, hưởng thọ 47 tuổi. Xá lợi của Ngài được thờ trong Bảo Tháp Viên Thông phía sau chùa Thanh Mai ở Chí Linh, tỉnh Hải Dương , thành phố Hải Phòng ngày nay.

Nhìn lại cuộc đời và sự nghiệp của Ngài, chúng ta càng thêm trân trọng những giá trị văn hóa, tư tưởng của cha ông. Công lao của Ngài không chỉ hiện hữu trong những ngôi chùa cổ kính mà còn ở tinh thần nhập thế, lòng từ bi và trí tuệ sáng ngời.

Nhân kỷ niệm 696 năm ngày Đệ nhị Tổ Pháp Loa nhập Niết bàn, chúng ta hãy cùng bày tỏ lòng thành kính, thể hiện đạo lý "uống nước nhớ nguồn" đối với bậc tiền nhân. Những giá trị về tư tưởng, kiến trúc và văn hóa Ngài để lại chính là tài sản vô giá cần được tiếp nối và giữ gìn, lan tỏa, trở thành động lực để thế hệ hôm nay cùng chung tay bảo tồn di sản quý báu của cha ông trong kỷ nguyên mới.

Hãy cùng hướng về Yên Tử, dâng nén tâm hương để cảm nhận hồn thiêng sông núi và tìm thấy nguồn năng lượng bình an từ bậc tăng tài lớn của dân tộc Việt Nam.

Hằng Nga