Ngoại giao văn hóa nâng tầm giá trị Quảng Ninh

Trong dòng chảy hội nhập, văn hóa không chỉ là giá trị để gìn giữ, mà ngày càng trở thành nguồn lực để mở rộng hợp tác, nâng cao vị thế và tạo động lực phát triển. Với lợi thế nổi trội về di sản, thiên nhiên và bề dày văn hóa, Quảng Ninh đang chủ động đưa ngoại giao văn hóa trở thành một kênh kết nối với thế giới, qua đó lan tỏa hình ảnh vùng đất giàu bản sắc, mở rộng không gian hợp tác, từng bước chuyển hóa các giá trị văn hóa thành động lực cho kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và phát triển bền vững.

Khi di sản là “cầu nối” với thế giới

Ngày 12/7/2025, tại Kỳ họp lần thứ 47 của Ủy ban Di sản thế giới diễn ra tại Paris (Pháp), UNESCO chính thức ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa thế giới. Đây không chỉ là sự ghi nhận của cộng đồng quốc tế đối với giá trị nổi bật toàn cầu của không gian văn hóa Phật giáo Trúc Lâm, mà còn là kết quả của một hành trình dài, trong đó công tác đối ngoại và ngoại giao văn hóa đã trở thành một bộ phận quan trọng để đưa giá trị quần thể này từ phạm vi quốc gia đến diễn đàn di sản toàn cầu.

Đằng sau khoảnh khắc lá phiếu đồng thuận của 21 quốc gia thành viên Ủy ban Di sản thế giới là nhiều năm chuẩn bị bài bản, từ nghiên cứu khoa học, khảo cổ, bảo tồn di tích, hoàn thiện hồ sơ, đến xây dựng chiến lược vận động quốc tế. Trong hành trình ấy, Quảng Ninh giữ vai trò chủ trì xây dựng hồ sơ, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành Trung ương và 2 địa phương là Bắc Ninh, Hải Phòng trong việc làm rõ những giá trị nổi bật toàn cầu của quần thể. Quan trọng hơn, Quảng Ninh đã cùng các cơ quan Trung ương từng bước đưa câu chuyện Yên Tử trở thành một nội dung của ngoại giao văn hóa Việt Nam.

Sau quá trình chuẩn bị công phu, ngày 26/1/2024, hồ sơ đề cử Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc chính thức được Việt Nam trình UNESCO. Hồ sơ nặng 54kg, gồm hơn 5.000 trang tài liệu, hàng trăm bản đồ, ảnh tư liệu, video khảo sát; phần chính văn gồm 9 chương, cùng hệ thống phụ lục về tư liệu, sơ đồ, bản vẽ kiến trúc, bản đồ khoanh vùng bảo vệ và kế hoạch quản lý di sản.

Tuy nhiên, thách thức cũng đã xuất hiện trong quá trình thẩm định quốc tế. Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, hồ sơ từng đứng trước nguy cơ bị ICOMOS khuyến nghị trả lại để bổ sung nhiều nội dung cốt lõi liên quan đến tính xác thực và giá trị nổi bật toàn cầu. Đây được đánh giá là một hồ sơ khó, chưa từng có tiền lệ đối với Việt Nam.

Không bỏ cuộc, các bộ, ngành Trung ương và địa phương đã kiên trì phối hợp triển khai nhiều hoạt động làm việc, trao đổi, vận động với đại diện các quốc gia thành viên Ủy ban Di sản thế giới, các chuyên gia và tổ chức quốc tế. Những giá trị của Yên Tử được giới thiệu không chỉ bằng tư liệu khoa học, mà còn bằng một câu chuyện văn hóa có chiều sâu: Sự ra đời và phát triển của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, tư tưởng nhập thế của Phật hoàng Trần Nhân Tông, sự lan tỏa của Phật giáo Trúc Lâm và những giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc, cảnh quan được kết tinh trong không gian di sản.

Đặc biệt, trong quá trình hoàn thiện và bảo vệ hồ sơ, Quảng Ninh không chỉ tập trung làm rõ những giá trị vốn có của Yên Tử, mà còn góp phần kết nối câu chuyện di sản của địa phương với các thiết chế văn hóa quốc tế, qua đó tạo thêm sự hiểu biết, đồng thuận và nền tảng để đưa Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc trở thành di sản.

Với việc sở hữu 2 di sản thế giới được UNESCO công nhận, cùng hệ thống di sản văn hóa vô giá với nhiều di tích lịch sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh và các giá trị văn hóa phi vật thể, Quảng Ninh chú trọng công tác bảo tồn, phát huy, khai thác các giá trị văn hóa, đồng thời đẩy mạnh triển khai các hoạt động hợp tác quốc tế về lĩnh vực văn hóa.

Quảng Ninh đang từng bước chuyển hóa giá trị di sản thành nguồn lực cho phát triển kinh tế, văn hóa và du lịch. Trong đó, ngoại giao di sản được xác định là một phương thức quan trọng để mở rộng hợp tác quốc tế, đưa hình ảnh vịnh Hạ Long, Yên Tử đến gần hơn với bạn bè quốc tế, đồng thời thu hút tri thức, kinh nghiệm và nguồn lực phục vụ bảo tồn, phát huy giá trị di sản.

Thành phố thường xuyên duy trì trao đổi với UNESCO, Trung tâm Di sản thế giới, IUCN, ICOMOS, JICA, Hiệp hội các vịnh đẹp nhất thế giới, cùng nhiều tổ chức, mạng lưới và chuyên gia quốc tế; đẩy mạnh quảng bá di sản trên các kênh truyền thông, ấn phẩm du lịch quốc tế, kết nối với các nhà sáng tạo nội dung, KOLs để mở rộng sức lan tỏa của điểm đến. Đồng thời triển khai các hoạt động nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học, đánh giá sức tải đến quản lý du lịch.

Ông Vũ Kiên Cường, Trưởng BQL Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử (BQL Khu kinh tế) cho biết: Trong giai đoạn phát triển mới, chúng tôi xác định ngoại giao văn hóa, trong đó có ngoại giao di sản sẽ là nguồn lực quan trọng để nâng cao vị thế và thúc đẩy phát triển bền vững của địa phương. BQL sẽ tiếp tục làm sâu sắc quan hệ với UNESCO, Trung tâm Di sản thế giới, IUCN, ICOMOS và các mạng lưới quốc tế; đồng thời chủ động mở rộng hợp tác với những quốc gia có nhiều kinh nghiệm về bảo tồn di sản, quản lý di sản biển, phát triển kinh tế di sản như Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước trong khu vực.

Cũng theo ông Vũ Kiên Cường, BQL sẽ tăng cường ngoại giao tri thức và ngoại giao di sản, không chỉ tiếp nhận kinh nghiệm quốc tế, mà từng bước chủ động đề xuất sáng kiến, xây dựng các chương trình nghiên cứu, trao đổi chuyên gia, đào tạo và chia sẻ kinh nghiệm để Quảng Ninh có tiếng nói và đóng góp tích cực hơn trong mạng lưới di sản quốc tế. Đồng thời, khai thác tốt hơn nguồn lực và mạng lưới của UNESCO, chuyển hóa các giá trị di sản thành những sản phẩm văn hóa, du lịch, giáo dục và sáng tạo có chất lượng cao, vừa bảo tồn giá trị nổi bật toàn cầu, vừa tạo sinh kế và nâng cao đời sống cộng đồng.

Từ đó, đưa di sản trở thành một trong những “cầu nối” quan trọng để quảng bá hình ảnh Quảng Ninh đến gần hơn với bạn bè quốc tế, góp phần xây dựng một địa phương phát triển xanh, bền vững, giàu bản sắc và có sức cạnh tranh ở tầm khu vực, quốc tế.

Lan tỏa giá trị Quảng Ninh

Quảng Ninh có vị trí địa chính trị, địa kinh tế chiến lược, là cửa ngõ giao thương quốc tế, đồng thời sở hữu hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại và môi trường đầu tư, kinh doanh nhiều năm liên tục thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, đối ngoại không chỉ góp phần mở rộng quan hệ hợp tác, mà ngày càng trở thành một nguồn lực phục vụ trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội, quảng bá hình ảnh, thu hút đầu tư, phát triển du lịch và nâng cao vị thế của địa phương.

Đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, ngoại giao văn hóa vì thế đứng trước một sứ mệnh lớn hơn. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển; Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hoá Việt Nam đặt hội nhập quốc tế về văn hóa thành nhiệm vụ trọng tâm gia tăng sức mạnh mềm quốc gia; Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng yêu cầu chủ động phát huy sức mạnh mềm, con người, văn hóa và hệ giá trị Việt Nam.

Vì vậy, ngoại giao văn hóa, ngoại giao di sản chính là nguồn lực nội sinh đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và của từng địa phương. Ngoại giao văn hóa phải góp phần mở rộng thị trường, kết nối nguồn lực, tri thức và công nghệ quốc tế cho công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, kinh tế di sản và du lịch văn hóa.

Đối với Quảng Ninh, công tác đối ngoại được triển khai đồng bộ trên cả 3 trụ cột: Đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân, bám sát chủ trương, đường lối đối ngoại của Đảng, Nhà nước và định hướng của Bộ Ngoại giao. Quảng Ninh duy trì hiệu quả quan hệ với Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây và nhiều địa phương của Trung Quốc, các tỉnh Bắc Lào; đồng thời mở rộng hợp tác với Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu và nhiều đối tác quốc tế khác.

Qua các đoàn công tác nước ngoài, hoạt động đón tiếp các đoàn quốc tế, các diễn đàn, hội nghị và cơ chế hợp tác song phương, đa phương, Quảng Ninh từng bước chuyển từ mở rộng quan hệ sang thúc đẩy hợp tác thực chất, gắn đối ngoại với các mục tiêu phát triển của thành phố.

Đặc biệt, ngoại giao văn hóa ngày càng được xác định rõ hơn như một phương thức quảng bá hình ảnh và gia tăng sức hấp dẫn của địa phương trên trường quốc tế. Thực hiện các chủ trương của Trung ương về ngoại giao văn hóa, thành phố đã ban hành và triển khai đồng bộ nhiều văn bản, trong đó có Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 30/10/2023 về xây dựng và phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Quảng Ninh; Kế hoạch số 188/KH-UBND ngày 4/8/2022 triển khai Chiến lược ngoại giao văn hóa đến năm 2030 và Kế hoạch số 11/KH-UBND ngày 10/1/2025 thực hiện Chỉ thị số 30/CT-TTg.

Từ đó, văn hóa được lồng ghép ngày càng thực chất vào các hoạt động đối ngoại, xúc tiến đầu tư, thương mại và du lịch. Những sự kiện như: Carnaval Hạ Long, Ngày Yoga quốc tế, Hội chợ đầu tư, thương mại, du lịch Móng Cái - Đông Hưng, các hoạt động quảng bá gắn với Clipper Race… hay các hội thảo quốc tế về du lịch đã trở thành những kênh giới thiệu trực tiếp về vùng đất, con người, văn hóa và tiềm năng phát triển của Quảng Ninh tới bạn bè quốc tế.

Đáng chú ý, thành phố không chỉ đưa văn hóa ra thế giới, mà còn chủ động đưa các đối tác quốc tế đến Quảng Ninh để trực tiếp trải nghiệm và cảm nhận giá trị của địa phương thông qua chương trình famtrip, presstrip, hoạt động dành cho KOLs, các đoàn phóng viên nước ngoài. Bên cạnh đó, Quảng Ninh tích cực đưa hình ảnh địa phương đến các diễn đàn quốc tế, như: Lễ hội Việt Nam tại Sapporo (Nhật Bản), các chương trình nghiên cứu, xúc tiến công nghiệp văn hóa tại Hàn Quốc, Chương trình xúc tiến điện ảnh Việt Nam tại Liên hoan phim quốc tế Busan...

Thông tin đối ngoại cũng được triển khai theo hướng đa dạng hóa chủ thể và phương thức truyền thông. Thành phố tăng cường phối hợp với các cơ quan báo chí, thông tấn trong và ngoài nước; hợp tác với hơn 30 cơ quan thông tấn, báo chí Trung ương; phát hành các ấn phẩm song ngữ Việt - Trung, Việt - Anh; phối hợp với Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài giới thiệu tiềm năng, thế mạnh và chính sách thu hút đầu tư. Qua đó, những thành tựu phát triển kinh tế - xã hội, hoạt động đối ngoại, văn hóa, du lịch và môi trường đầu tư của Quảng Ninh được truyền tải rộng rãi hơn tới cộng đồng quốc tế.

Nhờ đẩy mạnh ngoại giao văn hóa, hình ảnh và vị thế Quảng Ninh ngày càng được lan tỏa, qua đó mở rộng kết nối, thu hút nguồn lực quốc tế cho phát triển. Đến nay, trên địa bàn thành phố có 244 dự án FDI còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký trên 16,03 tỷ USD. Từ năm 2024 đến tháng 8/2026, kim ngạch XNK đạt khoảng 57,6 tỷ USD. Cùng thời gian này, Quảng Ninh đón trên 50 triệu lượt khách du lịch, trong đó khách quốc tế đạt hơn 10 triệu lượt, tổng doanh thu du lịch đạt trên 131.302 tỷ đồng.

Những con số này cho thấy hiệu quả của việc kết nối đối ngoại, quảng bá văn hóa, hình ảnh và tiềm năng của Quảng Ninh với bạn bè, đối tác quốc tế.

Thời gian tới, trước yêu cầu xây dựng Quảng Ninh trở thành trung tâm du lịch quốc tế, trung tâm kinh tế biển và cửa ngõ giao thương quốc tế của vùng Bắc Bộ, công tác đối ngoại cần tiếp tục được triển khai theo hướng chủ động, thực chất và gắn chặt hơn với chiến lược phát triển của thành phố.

Trọng tâm là xây dựng thương hiệu Quảng Ninh thông qua những giá trị khác biệt của vịnh Hạ Long, Yên Tử và hệ thống di sản, văn hóa đặc sắc; đẩy mạnh quảng bá trên các nền tảng số, thông qua các sự kiện quốc tế và mạng lưới Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Đặc biệt, việc vịnh Hạ Long - quần đảo Cát Bà và Yên Tử được UNESCO ghi danh Di sản thế giới tạo thêm nền tảng quan trọng để Quảng Ninh phát triển kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa và du lịch tâm linh chất lượng cao.

Song song với ngoại giao văn hóa, địa phương sẽ tiếp tục mở rộng quan hệ với các đối tác có tiềm năng tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, EU, Hoa Kỳ, Australia và Trung Đông; tăng cường kết nối với các tập đoàn, trung tâm tài chính, tổ chức nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và hiệp hội doanh nghiệp quốc tế. Các lĩnh vực kinh tế xanh, công nghệ cao, logistics, cảng biển, chuyển đổi số, năng lượng tái tạo, giáo dục - đào tạo và du lịch cần trở thành những nội dung hợp tác trọng tâm.

Trong không gian phát triển mới, đối ngoại Quảng Ninh đang được nhìn nhận không chỉ là hoạt động giao lưu, kết nối, mà là một bộ phận của năng lực cạnh tranh địa phương. Khi văn hóa tỏa sáng, hợp tác gắn kết và tiềm năng rộng mở, đối ngoại sẽ là nhịp cầu đưa Quảng Ninh đến với thế giới và mang thế giới đến với Quảng Ninh. Đây cũng là nền tảng để thành phố tiếp tục nâng cao vị thế, khẳng định hình ảnh một địa phương hội nhập, năng động và có sức hấp dẫn ngày càng lớn trên bản đồ quốc tế.

Theo Hoàng Quỳnh - http://baoquangninh.vn/ngoai-giao-van-hoa-nang-tam-gia-tri-quang-ninh-post3421544.html