Về Yên Tử, thăm chùa Vân Tiêu và vườn tháp Vọng Tiên Cung
Nằm trong Khu quần thể di tích và danh thắng Yên Tử thuộc phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh, chùa Vân Tiêu không chỉ là một công trình kiến trúc Phật giáo đặc sắc mà còn gây ấn tượng bởi vẻ đẹp thoát tục như chốn tiên cảnh, bồng lai.
Hiện nay, do chưa có tuyến cáp treo lên thẳng chùa Vân Tiêu nên du khách và Phật tử muốn chiêm bái chùa Vân Tiêu chỉ có thể đi bộ từ chùa Hoa Yên lên hoặc từ chùa Đồng xuống. Hành trình này xuyên qua những rặng Tùng cổ thụ có tuổi đời hơn 700 năm. Đây là dịp để mỗi người vừa rèn luyện thân thể vừa cảm nhận được sự hùng vĩ của núi rừng Yên Tử nơi đây.
Tọa lạc ở độ cao hơn 700m so với mực nước biển, chùa Vân Tiêu tựa mình vào sườn tây dãy Yên Tử. Chính địa thế núi cao như bức trường thành chắn luồng gió biển đã khiến hơi nước nơi đây ngưng tụ thành những tầng mây dày đặc, bao phủ ngôi chùa trong làn sương mờ ảo lúc ẩn lúc hiện
Tên gọi Chùa Vân Tiêu có nghĩa là 'Am mây'. Trong đó, chữ 'Vân' là mây, còn chữ 'Tiêu' có nghĩa là một am thất nhỏ. Sự kết hợp này đã khắc họa trọn vẹn hình ảnh một ngôi chùa thanh tịnh, lúc nào cũng bồng bềnh trong mây trắng.
Ngược dòng lịch sử, dưới thời Trần, nơi đây ban đầu là một am thất nhỏ mang tên Am Tử Tiêu. Vào tháng 7/1308, đây là nơi Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông đã giảng truyền Đăng lục cho Pháp Loa, người đã kế thừa xuất sắc tư tưởng và quan điểm Thiền phái Trúc lâm của Phật Hoàng. Sau khi Điều Ngự Giác Hoàng viên tịch, Đệ nhị tổ Pháp Loa đã cho xây dựng nơi đây thành công trình lớn với quy mô "mái tía lầu son" tráng lệ.
Trải qua thăng trầm của thời gian, chùa Vân Tiêu đã được trùng tu nhiều lần qua các thời Lê, Nguyễn. Năm 1994, bằng công đức thập phương, sư thầy Thích Diệu Nhàn ở chùa Hoa Yên xây dựng khu Tam Tổ để thờ đệ nhất tổ Phật hoàng Trần Nhân Tông, đệ nhị tổ Pháp Loa và đệ tam tổ Huyền Quang. Năm 2001, chùa Vân Tiêu được xây dựng lại với việc hoàn thiện ngôi Tam Bảo và lầu dâng hương. Mặc dù đã qua nhiều đợt trùng tu nhưng chùa Vân Tiêu vẫn giữ được dáng vẻ uy nghiêm, tĩnh tại giữa núi rừng cũng như thể hiện trọn vẹn tư tưởng của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử
Chùa Vân Tiêu hiện nay mang kiến trúc hình chữ Đinh, diện tích 121m², kết cấu bê tông cốt thép chắc chắn. Tường của chùa được xây bằng gạch đỏ không trát vữa kết hợp với mái lợp ngói mũi hài kép. Trên đỉnh nóc chùa nổi bật với bức Đại tự chữ Hán “Vân Tiêu Tự” cùng các họa tiết rồng phượng, hổ phù được chạm đắp tinh xảo.
Bên trong nội tự, hệ thống tượng thờ được bài trí theo Phật giáo Đại Thừa và đặc trưng chùa Việt miền Bắc. Tiền đường, bên trái thờ Đức Chúa Ông và hai Thị giả, Hộ Pháp Khuyến Thiện. Bên phải thờ Thánh Tăng và hai Thị giả, Hộ Pháp Trừng Ác. Hậu cung gồm ba cấp: cấp cao nhất thờ Đức Phật Thích Ca, cấp thứ hai thờ Bồ tát Văn Thù và Phổ Hiền; cấp giữa thờ Phật Hoàng Trần Nhân Tông trong tư thế nhập Niết bàn cùng Thị giả Bảo Sái, cấp dưới cùng là tòa Cửu Long. Bên trái Hậu cung là nơi thờ Tam Tổ Trúc Lâm, bên phải thờ Phật Mẫu Chuẩn Đề.
Trước chùa Vân Tiêu là là vườn tháp cổ kính có tên gọi là Vọng Tiên Cung (nghĩa là nhìn thấu tới cung tiên). Đây là công trình văn hóa tâm linh ảnh hưởng Đạo giáo của Lão Tử, thể hiện sự dung hợp Phật – Lão - Nho trong Thiền phái Trúc Lâm. Tương truyền ở nơi đây Quốc sư Trúc Lâm Đạo Viên đã hóa thân hiển Phật.
Vườn tháp nằm trên một đỉnh núi giống như hòn ngọc, ngay điểm long mạch của non thiêng. Cụm di tích gồm 06 ngọn tháp xây bằng đá và gạch. Trong đó có 5 tháp có quy mô nhỏ, mang kiến trúc thời Lê, thờ các thiền sư đức cao, đạo trọng tu hành ở Vân tiêu và viên tịch ở nơi đây .
Ngọn tháp chính giữa, tháp thứ 6 có tên là Tháp Vọng Tiên Cung (Cửu Trùng Đài), cao 9 tầng. Ngôi tháp được xây dựng bằng đá núi, hình lăng trụ bát giác, tám mặt tháp tượng trưng cho “Bát chính đạo” (Tám đường tu chân chính của người Phật tử được chép trong kinh Phật). Đỉnh tháp hình búp sen. Cửa Tháp về hướng Nam, trên đề ba chữ “ Vọng Tiên Cung”. Đây không phải là tháp mộ nhà sư mà chỉ là một ngôi tháp thờ phụng chung cho tất cả các vị tổ tu hành ở Yên Tử, tôn thêm vẻ bề thế và linh thiêng cho toàn bộ khu vực chùa Vân Tiêu.
Với vị trí đắc địa và bề dày lịch sử, chùa Vân Tiêu còn mãi lưu dấu Thiền giữa ngàn mây, trở thành biểu tượng cho tinh thần tự chủ của Thiền phái Trúc Lâm. Việc bảo tồn và phát huy giá trị nơi đây không chỉ nâng tầm vị thế của khu di tích, danh thắng Yên Tử trên bản đồ di sản thế giới mà còn là nhịp cầu kết nối những giá trị tâm linh cao đẹp của cha ông với thế hệ trẻ hôm nay.
Hằng Nga