Chùa Đồng – nơi có thể chạm tay vào mây ngàn trên đỉnh thiêng Yên Tử

     Chùa Đồng không chỉ là đích đến cao nhất trong hành trình hành hương về đất Phật Yên Tử mà còn là biểu tượng văn hóa, lịch sử, nơi kết tinh những giá trị tinh hoa của kiến trúc và tinh thần của Việt Nam.

     Tọa lạc trên đỉnh cao nhất của dãy núi Yên Tử, cao 1.068m so với mực nước biển, chùa Đồng - tên chữ là Thiên Trúc Tự thuộc Khu di tích danh thắng Yên Tử, phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh. 

     Giữa không gian quanh năm mây phủ, ngôi chùa hiện lên như nơi giao hòa giữa đất và trời. Tên “Chùa Đồng” không hẳn chỉ là nói đến chất liệu bằng đồng mà từ “Đồng” ở đây còn có nghĩa là tinh thần đoàn kết, sự đồng tâm, đồng lực, đồng lòng của dân tộc Việt Nam ta, sự hòa đồng Thiên – Địa – Nhân và sự hòa hợp giữa con người, thiên nhiên cùng trời đất. 

     Trong suốt chiều dài lịch sử, tại đỉnh thiêng này đã có bốn ngôi chùa Đồng lần lượt được xây dựng và tôn tạo. Ngôi chùa đầu tiên được khởi dựng từ thời nhà Lê do gia đình chúa Trịnh công đức, thờ tượng Đức Phật Như Lai. Năm 1740, thời Lê Cảnh Hưng, do thiên tai, ngôi chùa xưa không còn. Đến năm 1930, thời vua Bảo Đại, ngôi chùa thứ hai được xây dựng lại bằng xi măng cốt đồng trên vị trí của ngôi chùa cũ. Năm 1993, ngôi chùa thứ ba bằng đồng với quy mô nhỏ tiếp tục được công đức xây dựng.

    Đến năm 2006, ngôi chùa Đồng thứ 4 được tôn dựng sau khi làm lễ hạ giải ngôi chùa cũ (ngôi chùa thứ 3, năm 1993). Ngôi chùa này được đúc hoàn toàn bằng đồng với trọng lượng lên tới 70 tấn, lắp ghép từ 3.500 chi tiết. Với chiều dài 4,6m, rộng 3,6m và cao 3,35m, công trình đã xác lập kỷ lục là ngôi chùa bằng đồng trên đỉnh núi lớn nhất châu Á. 

     Hiện nay, các pho tượng Phật từ ngôi chùa Đồng thứ hai cùng hệ thống cấu kiện như chuông, mái và đồ thờ của cả ngôi chùa thứ hai và thứ ba vẫn đang được lưu giữ tại Trung tâm Bảo tồn Di sản Yên Tử. Những hiện vật này không chỉ là chứng tích lịch sử về quá trình hình thành, phát triển của chùa Đồng nối riêng mà còn là di sản quý báu minh chứng cho sự tiếp nối của dòng chảy Thiền phái Trúc Lâm nói chung.

     Được đúc theo nguyên mẫu của chùa Dâu (Bắc Ninh), chùa Đồng mang hình khối vuông với bốn mái uy nghi. Phần mái lợp ngói mũi hài truyền thống, bốn góc uốn cong hình đầu rồng mang đậm nét nghệ thuật thời nhà Trần. Toàn bộ kiến trúc tọa lạc trên một địa thế tự nhiên như đóa sen khổng lồ đang nở rộ giữa đỉnh núi. Bên trong chùa, hệ thống tượng thờ gồm pho tượng Phật Thích Ca và tượng Tam Tổ Trúc Lâm được chế tác tinh xảo, đặt trang nghiêm trên đài sen. Hai bên chùa còn có giá chuông và giá khánh, những pháp khí mang ý nghĩa cảnh tỉnh và hướng thiện cho chúng sinh. 

     Chùa Đồng là nơi hội tụ các sự kiện văn hóa, tâm linh đặc biệt, tiêu biểu là Lễ hội Xuân Yên Tử (từ tháng Giêng đến hết tháng Ba âm lịch). Hành trình bắt đầu bằng các nghi thức uy nghiêm, trang trọng dưới chân núi và kết thúc bằng cuộc hành hương về đỉnh thiêng Yên Tử. Bên cạnh đó, đây cũng là nơi diễn ra các đại lễ cầu an, cầu quốc thái dân an và Lễ tưởng niệm Phật hoàng Trần Nhân Tông, người sáng lập Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Giữa không gian mây ngàn, các nghi lễ dâng hương, tụng kinh… chính là dịp để du khách hướng về nguồn cội, tri ân tổ tiên và tìm thấy sự tĩnh tại, hướng thiện trong tâm hồn.

     Để chinh phục chùa Đồng, bạn có thể chọn đi cáp treo qua hai chặng từ chân núi đến chùa Hoa Yên và từ khu vực chùa Một Mái lên gần chùa Đồng, sau đó đi bộ thêm khoảng 700-800m bậc đá men theo sườn núi để chạm đỉnh thiêng. 

     Nếu muốn tự mình chinh phục non thiêng, bạn có thể chọn con đường đi bộ theo các bậc đá qua các địa danh nổi tiếng như chùa Giải Oan, chùa Hoa Yên, chùa Bảo Sái với thời gian di chuyển khoảng 5-6 giờ. Do đỉnh núi cao, không khí loãng, bạn nên di chuyển chậm, nghỉ ngơi hợp lý và chuẩn bị đầy đủ nước uống để chuyến hành hương được trọn vẹn nhất.

     Chùa Đồng không chỉ là một di tích lịch sử quan trọng mà còn là điểm tựa tâm linh sâu sắc. Hành trình đặt chân lên đỉnh cao nhất của núi thiêng không chỉ đơn thuần là chuyến chiêm ngưỡng vẻ đẹp hùng vĩ của đất trời mà còn là dịp để mỗi người thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tri ân công đức của cha ông. Chính vì vậy, việc chung tay bảo tồn và lan tỏa những giá trị quý báu của di sản không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách để chúng ta giữ gìn báu vật quốc gia, nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ mai sau.

Nguyễn Hằng Nga