Theo dấu chân Phật hoàng về chốn Tổ Ngọa Vân
Có những con đường không chỉ dẫn lối qua núi rừng, mà còn dẫn ta trở về với lịch sử, với cội nguồn và với những giá trị tinh thần bền vững của dân tộc. Con đường lên Ngọa Vân là một hành trình như thế. Giữa không gian núi rừng linh thiêng của miền di sản, những lối mòn quanh co men theo sườn núi Bảo Đài vẫn lặng lẽ nằm đó, như chưa từng nguôi dấu chân của hơn bảy trăm năm trước - dấu chân của Phật hoàng Trần Nhân Tông, vị vua anh minh của Đại Việt đã từ bỏ ngai vàng để tìm đến con đường giác ngộ.
Ngọa Vân không chỉ là một ngôi chùa cổ nằm giữa non thiêng, mà còn là chốn Tổ linh thiêng của Thiền phái Trúc Lâm, nơi gắn với những năm tháng cuối đời của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Từ một bậc minh quân từng hai lần lãnh đạo quân dân Đại Việt đánh bại quân Nguyên - Mông, Ngài đã lựa chọn từ bỏ vinh hoa, rời xa quyền lực để khoác lên mình tấm áo cà sa, bước vào hành trình tu tập. Và trên hành trình ấy, Ngọa Vân đã trở thành một phần đặc biệt trong cuộc đời của Phật hoàng, nơi Ngài dừng chân, tu hành và hóa Phật.
Người ta vẫn nói, đến với Ngọa Vân là đi ngược vào miền ký ức của lịch sử. Mỗi bước chân trên con đường lên chùa như chạm vào một lớp trầm tích của thời gian. Những lối mòn len qua triền núi, những bậc đá khuất dưới tán rừng, những khoảng lặng của gió và mây… tất cả khiến ta có cảm giác như đang bước trên chính con đường mà Phật hoàng Trần Nhân Tông đã từng đi qua trong những năm tháng cuối đời. Đó có lẽ không chỉ là lối lên chùa, mà còn là con đường của sự buông bỏ, của sự tỉnh thức của một tâm hồn lớn đã chọn rời xa ngai vàng tìm về cõi thiền giữa non cao.
Theo sử liệu, sau khi nhường ngôi cho con (vua Trần Anh Tông) vào năm 1293 và lui về làm Thái thượng hoàng. Năm 1294, Thượng hoàng Trần Nhân Tông xuất gia tại hành cung Vũ Lâm. Đến năm 1299, Ngài lên núi Yên Tử tu hành, lấy hiệu là Hương Vân Đại Đầu Đà. Ngài chu du, giảng pháp, thống nhất các dòng thiền đương thời để sáng lập Thiền phái Trúc Lâm - dòng thiền đầu tiên do người Việt sáng lập, mang đậm tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời, gắn sự tu hành với trách nhiệm đối với dân tộc. Trong hành trình ấy, Ngọa Vân là điểm dừng chân đặc biệt, là nơi Ngài dành những năm tháng cuối cùng để tu tập và cũng là nơi Ngài an nhiên nhập Niết bàn vào năm 1308.
Chính vì thế, Ngọa Vân được xem là chốn Tổ của Thiền phái Trúc Lâm, là thánh địa linh thiêng của Phật giáo Việt Nam. Nhưng có lẽ, điều khiến nơi đây trở nên thiêng liêng hơn cả không chỉ bởi đây là nơi Phật hoàng hóa Phật, mà còn bởi con đường lên Ngọa Vân vẫn còn đó như một biểu tượng của hành trình trở về với chính mình. Trên con đường ấy, Phật hoàng đã đi qua những ngày tháng cuối đời không phải trong nhung lụa cung son, mà giữa mây trời, cỏ cây và tiếng chuông chùa vang vọng. Một vị vua đã chọn núi rừng tĩnh lặng làm nơi trở về, chọn ánh sáng của đạo pháp để soi rọi con đường đời.
Ngày nay, theo dấu chân Phật hoàng về với Ngọa Vân, du khách không chỉ đến để dâng hương, chiêm bái hay khám phá một điểm đến tâm linh, mà còn để lắng nghe câu chuyện của lịch sử trong không gian tĩnh tại của núi rừng. Đi giữa những lối mòn cũ, ta như cảm nhận được từng bước chân chậm rãi của Phật hoàng năm xưa, cảm nhận được sự trầm tĩnh của một bậc giác ngộ đã đi qua mọi thăng trầm của đời người. Con đường ấy, vì thế, không còn đơn thuần là con đường hành hương lên núi, mà trở thành con đường dẫn ta trở về với sự tĩnh tại, với niềm thành kính và với những giá trị trường tồn của dân tộc.
Lê Trang (TTBTDS Yên Tử)
