Từ miền di sản đến điểm đến đa trải nghiệm

Những con số tăng trưởng ấn tượng của du lịch Quảng Ninh trong thời gian gần đây đang cho thấy sức hút ngày càng lớn của một điểm đến đã bước qua giai đoạn khai thác lợi thế tự nhiên đơn thuần để chuyển sang phát triển hệ sinh thái du lịch đa dạng, hiện đại và có chiều sâu. Từ di sản, biển đảo, văn hóa, đến các sản phẩm nghỉ dưỡng, vui chơi, giải trí và du lịch trải nghiệm, Quảng Ninh đang biến những lợi thế riêng có thành giá trị kinh tế ngày càng lớn. Đây cũng là một trong những nền tảng quan trọng để tỉnh mở rộng không gian phát triển, nâng cao chất lượng đô thị và tạo dựng diện mạo của thành phố Quảng Ninh trong tương lai.

Khi  “vốn gốc” được đánh thức

Có những con người đã dành gần trọn cuộc đời để gắn bó với vịnh Hạ Long, dõi theo từng đổi thay của di sản và ngành Du lịch. Với ông Trần Văn Hồng, Chi hội trưởng Chi hội Tàu du lịch Hạ Long, hành trình ấy hiện hữu qua những con tàu ngày ngày vượt sóng, đưa du khách khám phá vẻ đẹp của vịnh. Ông Hồng nhớ lại: "Trước đây, du khách đến Hạ Long chủ yếu tham quan trong ngày, với sản phẩm khá đơn điệu là ngắm đảo đá, hang động, tắm biển. Nay vịnh Hạ Long đã trở thành trung tâm của một chuỗi trải nghiệm ngày càng phong phú, từ tham quan, nghỉ đêm, thưởng thức ẩm thực, đến nghe nhạc, trải nghiệm văn hóa và nhiều sản phẩm du lịch mới...".

Đằng sau mỗi chuyến tàu rời bến là cả một hệ sinh thái cùng vận hành, từ cảng bến, vận tải, lưu trú, ẩm thực, đến các dịch vụ giải trí và nguồn nhân lực. Trong hệ sinh thái ấy, tài nguyên thiên nhiên chính là “vốn gốc”, tạo sức hút cho điểm đến, định hình sản phẩm và mở rộng không gian trải nghiệm. Đây cũng là nền tảng để Quảng Ninh từng bước hiện thực hóa 2 giá trị đặc trưng được xác định trong hệ giá trị của tỉnh: “Thiên nhiên tươi đẹp” và “Văn hóa đặc sắc”.

Lợi thế ấy trước hết được tạo nên bởi một không gian tự nhiên hiếm có. Quảng Ninh không chỉ sở hữu vịnh Hạ Long - di sản đã 3 lần được UNESCO ghi danh, mà còn có vịnh Bái Tử Long, cùng hệ thống 2.077 đảo đất, đá trải rộng trên vùng biển, tạo nên quần thể cảnh quan đa dạng, giàu giá trị địa chất, địa mạo và sinh thái. Đây là nền tảng để hình thành nhiều sản phẩm từ tham quan, khám phá, nghỉ dưỡng, du lịch tàu biển, đến trải nghiệm thiên nhiên và các dịch vụ du lịch cao cấp.

Nếu biển đảo tạo nên một “thương hiệu” đặc trưng, thì chiều sâu văn hóa lại tạo thêm sức hút và khả năng níu chân du khách. Quảng Ninh hiện có hơn 600 di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, trong đó nổi bật là không gian Yên Tử thuộc Quần thể Di sản văn hóa thế giới Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc. Núi rừng, cảnh quan tự nhiên hòa quyện với không gian văn hóa Phật giáo Trúc Lâm tạo nên một sản phẩm khác biệt, bổ sung cho thế mạnh du lịch biển đảo. Từ đó, bức tranh du lịch Quảng Ninh ngày càng đa dạng với sự đan xen của du lịch biển, đảo, văn hóa, tâm linh, sinh thái, nghỉ dưỡng và vui chơi giải trí.

Nhưng tài nguyên dù phong phú cũng chỉ thực sự trở thành động lực tăng trưởng khi được tổ chức, kết nối và tạo ra giá trị. Nhận diện rõ lợi thế đó, Quảng Ninh sớm xác định du lịch là một trong những ngành kinh tế quan trọng trong chiến lược phát triển. Nghị quyết số 07-NQ/TU ngày 24/5/2013 về phát triển du lịch giai đoạn 2013-2020, tầm nhìn đến năm 2030 và Nghị quyết số 02-NQ/TU ngày 5/2/2016 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển dịch vụ đã tạo những định hướng quan trọng để Quảng Ninh huy động nguồn lực xã hội, từng bước đưa tài nguyên trở thành sản phẩm và sản phẩm trở thành giá trị kinh tế.

Một trong những bước chuyển rõ nét là cách Quảng Ninh giải bài toán tiếp cận điểm đến. Hàng loạt công trình hạ tầng giao thông, cảng biển, cảng hàng không và đô thị được đầu tư đồng bộ. Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, Cảng tàu khách quốc tế Hạ Long, Cảng tàu quốc tế Tuần Châu, cùng các tuyến cao tốc Hạ Long - Hải Phòng, Hạ Long - Vân Đồn, Vân Đồn - Móng Cái và hệ thống cầu kết nối đã rút ngắn khoảng cách, mở rộng bán kính khai thác tài nguyên, tạo điều kiện để du khách tiếp cận nhiều điểm đến hơn trong cùng một hành trình.

Cùng với hạ tầng, Quảng Ninh đẩy mạnh xúc tiến, thu hút đầu tư, đồng hành với doanh nghiệp và huy động các nguồn lực xã hội để phát triển sản phẩm. Từ chỗ chủ yếu khai thác một vài điểm đến nổi tiếng, tỉnh từng bước hình thành tư duy phát triển hệ sinh thái du lịch, trong đó tài nguyên là nền tảng, doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp kiến tạo sản phẩm, hạ tầng tạo khả năng kết nối, còn chính sách mở đường cho các nguồn lực cùng tham gia.

Sự chuyển động ấy đang làm thay đổi cách nhìn nhận của Quảng Ninh về du lịch. Không chỉ khai thác những gì thiên nhiên ban tặng, mà từng bước tạo thêm giá trị từ chính những lợi thế ấy; không chỉ kéo du khách đến một điểm, mà mở ra những hành trình dài hơn, nhiều trải nghiệm hơn, có giá trị gia tăng cao hơn. Đây chính là nền tảng để du lịch ngày càng trở thành một động lực quan trọng trong mô hình tăng trưởng mới của Quảng Ninh.

Những giá trị sẽ được nối dài

Nếu tài nguyên là “vốn gốc” thì cách Quảng Ninh tổ chức, khai thác và làm mới nguồn vốn ấy chính là yếu tố quyết định sức bật của du lịch. Những năm qua, tư duy phát triển du lịch của tỉnh đã có sự chuyển biến rõ nét: Không chỉ khai thác những gì sẵn có, mà chủ động tạo thêm sản phẩm, mở rộng không gian trải nghiệm và hướng tới những phân khúc có giá trị gia tăng cao.

Theo bà Nguyễn Thùy Yên, Phó Giám đốc Sở VH-TT&DL, Quảng Ninh xác định du lịch là một trong những trụ cột của phát triển bền vững, đồng thời là động lực quan trọng trong chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ “nâu” sang “xanh”. Từ định hướng đó, tỉnh đang từng bước định vị lại điểm đến theo hướng "Một hành trình - Đa trải nghiệm". Tài nguyên biển đảo được phát triển thành các sản phẩm nghỉ dưỡng, trải nghiệm và du lịch cao cấp; núi rừng, cảnh quan gắn với văn hóa được khai thác theo hướng sinh thái, tâm linh, khám phá; các đô thị du lịch tiếp tục được bổ sung sản phẩm vui chơi, giải trí, mua sắm và dịch vụ về đêm.

Để những ý tưởng ấy trở thành sản phẩm cụ thể, Quảng Ninh tập trung đầu tư hạ tầng và tạo dư địa để các nhà đầu tư chiến lược tham gia phát triển du lịch. Sự hiện diện của những thương hiệu lớn như Sun Group, Vingroup, FLC, BIM... đã góp phần hình thành một diện mạo mới cho du lịch Quảng Ninh với các khu nghỉ dưỡng, sân golf, tổ hợp vui chơi giải trí, dịch vụ chăm sóc sức khỏe và nghỉ dưỡng cao cấp. Có thể kể đến Vinpearl Hạ Long, quần thể nghỉ dưỡng và sân golf FLC Hạ Long, Legacy Yên Tử, khu nghỉ dưỡng khoáng nóng Quang Hanh...

Cùng với những dự án lớn, hệ thống cơ sở lưu trú cũng không ngừng được nâng cấp cả về quy mô và chất lượng, hiện có khoảng 1.700 cơ sở đang vận hành. Hạ tầng và dịch vụ được đầu tư bài bản không chỉ giúp Quảng Ninh đón được lượng khách lớn hơn, mà quan trọng hơn là tạo điều kiện để du khách ở lâu hơn, trải nghiệm nhiều hơn và chi tiêu nhiều hơn.

Không gian du lịch vì thế cũng không còn bó hẹp quanh khu vực Hạ Long trước đây. Toàn tỉnh từng bước hình thành cấu trúc đa trung tâm, đa sản phẩm với 2 di sản thế giới, 4 trung tâm du lịch, 33 tuyến, 91 điểm du lịch, 8 khu du lịch cấp tỉnh và 5 khu du lịch cấp quốc gia. 4 dòng sản phẩm chủ lực, gồm du lịch biển đảo, du lịch tâm linh, du lịch thương mại biên giới và du lịch sinh thái cộng đồng đang được tổ chức theo hướng bổ trợ lẫn nhau, để mỗi vùng đất phát huy một thế mạnh, nhưng cùng góp phần tạo nên một điểm đến Quảng Ninh thống nhất.

Phân khúc cao cấp, golf, nghỉ dưỡng, tàu biển, chăm sóc sức khỏe đang giúp Quảng Ninh tiếp cận những dòng khách có khả năng chi tiêu lớn. Trong khi đó, tại Bình Liêu, Ba Chẽ, Cô Tô, Vân Đồn, Hải Sơn... những giá trị bản địa lại mở ra một hướng tiếp cận khác. Văn hóa của dân tộc Tày, Dao, Sán Chỉ, Sán Dìu; những nghề thủ công, món ăn, lễ hội và đời sống cộng đồng trở thành nguồn “tài nguyên mềm”, tạo chiều sâu và sự khác biệt cho sản phẩm.

Sự kết hợp giữa những sản phẩm hiện đại, cao cấp, với trải nghiệm bản địa đang giúp Quảng Ninh có thêm những cách kể về chính mình. Du khách không chỉ đến để ngắm một vịnh biển, hay một danh thắng, mà có thể nghỉ dưỡng, thưởng thức ẩm thực, khám phá văn hóa, trải nghiệm đời sống cộng đồng, vui chơi và mua sắm trong cùng một hành trình. Từ một điểm đến, Quảng Ninh đang từng bước xây dựng trở thành một hệ sinh thái trải nghiệm.

Những chuyển động ấy được phản ánh rõ qua các con số. Năm 2019, trước khi đại dịch Covid-19 xảy ra, Quảng Ninh đón khoảng 14 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt 5,2 triệu lượt; tổng thu từ du lịch đạt gần 29.487 tỷ đồng. Sau đại dịch, ngành Du lịch nhanh chóng phục hồi và tạo những dấu mốc mới: Năm 2023 đón 15,5 triệu lượt khách, doanh thu khoảng 33.400 tỷ đồng; năm 2024 đạt 19 triệu lượt khách, doanh thu trên 46.550 tỷ đồng. Đến năm 2025, Quảng Ninh đón 21,28 triệu lượt khách, tổng thu khoảng 57.000 tỷ đồng, đưa du lịch trở thành một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.

Nhưng những con số ấy mới chỉ cho thấy sức bật của một ngành kinh tế; điều đáng chú ý hơn là sự thay đổi trong cách Quảng Ninh tạo ra giá trị từ du lịch. Trong không gian phát triển mới hướng tới thành phố trực thuộc Trung ương, yêu cầu đặt ra không chỉ là đón thêm khách, mà phải nâng cao chất lượng tăng trưởng, tăng giá trị trên mỗi hành trình và mở rộng không gian tiêu dùng du lịch. Theo đó, Quảng Ninh đang hướng tới mô hình đô thị biển - biên giới - di sản; phát triển xanh, thông minh, bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.

Một trong những hướng đi mới là đưa kinh tế di sản, công nghiệp văn hóa và du lịch đêm trở thành những không gian tăng trưởng mới. Đề án phát triển kinh tế di sản, sản phẩm du lịch đêm và công nghiệp văn hóa tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định rõ: Di sản là lõi, công nghiệp văn hóa là công cụ chuyển hóa, du lịch là kênh lan tỏa và kinh tế ban đêm là không gian mở rộng tiêu dùng, gia tăng trải nghiệm.

Đây cũng là bước chuyển từ tư duy “khai thác tài nguyên” sang “tạo giá trị từ tài nguyên”. Những di sản, lễ hội, không gian văn hóa, nghệ thuật, ẩm thực và đời sống cộng đồng không chỉ được bảo tồn, mà còn có thể trở thành nguyên liệu để sáng tạo những sản phẩm mới; những giờ ban ngày vốn là thời gian chính của hoạt động du lịch sẽ được nối dài sang buổi tối bằng các chương trình văn hóa, nghệ thuật, mua sắm, ẩm thực và giải trí.

Đến năm 2030, Quảng Ninh đặt mục tiêu đón 28 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt 160.000-180.000 tỷ đồng, đóng góp 13-15% GRDP của tỉnh; hình thành 3 khu du lịch quốc gia gắn với du lịch đêm và công nghiệp văn hóa, 8 không gian kinh tế di sản và 6 khu vực phát triển kinh tế ban đêm trọng điểm. Cùng với đó, tỉnh đặt mục tiêu số hóa 100% di sản văn hóa vật thể, phi vật thể cấp quốc gia, quốc gia đặc biệt để phục vụ bảo tồn, khai thác du lịch và sáng tạo sản phẩm mới.

Xa hơn, đến năm 2045, Quảng Ninh hướng tới trở thành trung tâm văn hóa, nghệ thuật và du lịch di sản hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, phát triển theo chuỗi giá trị và gắn với mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.

Nhìn lại hành trình đã qua, sự bứt phá của du lịch Quảng Ninh vì thế không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng, mà quan trọng hơn đó là hành trình biến tài nguyên thành sản phẩm, biến sản phẩm thành giá trị và từng bước biến giá trị ấy thành năng lực cạnh tranh của một điểm đến. Trong không gian thành phố Quảng Ninh tương lai, những lợi thế về biển, đảo, di sản, văn hóa, đô thị, biên giới và hạ tầng sẽ không còn phát huy riêng lẻ. Tất cả được kỳ vọng kết nối thành một hệ sinh thái lớn hơn, nơi mỗi vùng đất là một điểm đến, mỗi di sản là một câu chuyện và mỗi trải nghiệm lại mở thêm một cánh cửa để du khách khám phá Quảng Ninh. Đó cũng chính là cách du lịch góp phần viết tiếp câu chuyện phát triển của Quảng Ninh: Từ một vùng đất giàu tài nguyên trở thành một điểm đến giàu giá trị, giàu trải nghiệm và có sức cạnh tranh ở tầm khu vực, quốc tế.

Theo Hoàng Quỳnh - https://baoquangninh.vn/tu-mien-di-san-den-diem-den-da-trai-nghiem-3417847.html