Để Yên Tử trở thành đô thị di sản

Trên nền tảng được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới, Yên Tử đang định hướng cho giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn trở thành đô thị di sản mang đẳng cấp quốc tế. 

Trong những năm qua, việc đầu tư bảo tồn và phát huy giá trị di sản tại Khu di tích danh thắng Yên Tử được triển khai theo hướng bài bản, đồng bộ, gắn bảo tồn với phát triển bền vững. Hệ thống chùa, am, tháp cổ đã được trùng tu trên nguyên tắc giữ gìn tối đa yếu tố gốc, hạn chế can thiệp thô, đồng thời ứng dụng KHCN trong số hóa tư liệu, quản lý di sản. Các giá trị văn hóa phi vật thể gắn với Thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập cũng được chú trọng phục dựng và lan tỏa thông qua lễ hội, nghi lễ, hoạt động thiền, giáo dục văn hóa.

Bên cạnh đó, việc phát triển du lịch văn hóa tâm linh gắn với phân khúc nghỉ dưỡng hạng sang tại Yên Tử đang trở thành hướng đi chiến lược nhằm nâng tầm giá trị di sản và khẳng định vị thế điểm đến đẳng cấp. Trên nền tảng hệ thống chùa, am, tháp linh thiêng gắn với Thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập, các sản phẩm du lịch không chỉ dừng ở hành hương, chiêm bái, mà được nâng cấp thành những trải nghiệm chuyên sâu, như: Thiền định, tĩnh dưỡng, chăm sóc sức khỏe tinh thần trong không gian thanh tịnh. Sự kết hợp hài hòa này từng bước khẳng định hình ảnh một điểm đến không chỉ linh thiêng, mà còn sang trọng, tinh tế, nơi du khách vừa có thể tìm kiếm giá trị tinh thần, vừa tận hưởng dịch vụ nghỉ dưỡng đẳng cấp.

Không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn và phát huy các giá trị nổi bật toàn cầu của Yên Tử, UBND phường Yên Tử đã phối hợp với các đơn vị tư vấn tổ chức hội nghị khoa học “Tham vấn chuyên gia về định hướng phát triển đô thị di sản Yên Tử”, mở ra một tầm nhìn mới, mang tính chiến lược và dài hạn cho vùng đất thiêng Yên Tử. Tại hội nghị, các chuyên gia đã thống nhất nhận định: Yên Tử không chỉ đơn thuần là một di tích hay điểm đến du lịch, mà là một “không gian di sản sống” - nơi các giá trị vật thể và phi vật thể hòa quyện, vận động và phát triển theo thời gian. Đây chính là nền tảng quan trọng để định hình mô hình đô thị di sản thế hệ mới, lấy di sản làm trung tâm, văn hóa làm nền tảng và sáng tạo làm động lực.

Một trong những vấn đề cốt lõi được các chuyên gia đặc biệt nhấn mạnh là nguyên tắc phát triển đô thị di sản phải đặt bảo tồn lên hàng đầu. GS.TS Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia khẳng định: Xây dựng đô thị di sản không phải là tạo ra một “đô thị nén” hay những công trình hiện đại chen lấn vào không gian di sản, mà là kiến tạo một không gian văn hóa bền vững, nơi di sản được bảo vệ tuyệt đối, đặc biệt là vùng lõi.

Còn GS Shigeru Satoh, chuyên gia hàng đầu về quy hoạch đô thị của Nhật Bản lại bày tỏ ấn tượng sâu sắc với cấu trúc “sơn thủy” đặc trưng của Yên Tử, nơi núi non, sông nước và không gian tâm linh hòa quyện tạo nên một tổng thể hài hòa hiếm có. Vì vậy, các dự án đầu tư trong tương lai cần tôn trọng và khai thác tối đa yếu tố tự nhiên, đảm bảo sự cân bằng giữa con người - thiên nhiên - di sản. Đây cũng là xu hướng phát triển đô thị hiện đại trên thế giới, hướng tới sự hài hòa thay vì đối lập.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu tạo ra sự khác biệt - yếu tố sống còn để Yên Tử có thể vươn tầm quốc tế. Điều này đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa Yên Tử với các di sản khác trong khu vực, cũng như trong hệ thống hồ sơ di sản UNESCO, hướng tới một mạng lưới di sản liên vùng, liên quốc gia. Một trong những đề xuất chiến lược được nhiều chuyên gia đồng thuận là xây dựng “Hành lang Di sản Đông A” - trục kết nối xuyên suốt từ Vân Đồn, vịnh Bái Tử Long, vịnh Hạ Long đến Bạch Đằng, Yên Tử và Đông Triều. Đây được xem là “xương sống” để phát triển một không gian di sản tích hợp quy mô lớn. 

Về lâu dài, mục tiêu đặt ra là Yên Tử sẽ trở thành mô hình đô thị di sản tiêu biểu của Việt Nam và khu vực, tiến tới tầm vóc quốc tế. Mô hình đô thị của di sản, do di sản, vì di sản, cùng di sản, bằng di sản, là di sản không chỉ là một khẩu hiệu, mà là kim chỉ nam cho toàn bộ quá trình phát triển. Đây là cách tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa bảo tồn và phát triển, giữa truyền thống và hiện đại, giữa địa phương và toàn cầu. Điều này được kỳ vọng sẽ đóng góp vào lộ trình đề nghị UNESCO công nhận Trần Nhân Tông là Danh nhân văn hóa thế giới vào năm 2058. Đây không chỉ là sự vinh danh dành cho Phật hoàng Trần Nhân Tông, mà còn là cơ hội để quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới. 

Theo Hoàng Quỳnh- Báo Quảng Ninh điện tử