Yên Tử – “Lớp học mở” của Di sản: Khi mỗi hành trình là một bài học về lịch sử, văn hóa và thiên nhiên
Trong bối cảnh giáo dục ngày càng coi trọng trải nghiệm thực tiễn, các di sản văn hóa đang dần trở thành những “lớp học mở”, nơi tri thức được truyền tải sinh động qua không gian, cảnh quan và các giá trị lịch sử, văn hóa. Không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, tín ngưỡng, di sản còn giúp mỗi người khám phá bản sắc dân tộc, bồi đắp ý thức bảo tồn di sản và hình thành lối sống bền vững. Trong đó, Yên Tử là một điểm đến tiêu biểu, nơi lịch sử, văn hóa, thiên nhiên và con người hòa quyện, cùng kể câu chuyện hơn bảy thế kỷ về sự hình thành, phát triển của Thiền phái Trúc Lâm và những giá trị trường tồn của văn hóa Việt.
Là trung tâm của Thiền phái Trúc Lâm do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập vào cuối thế kỷ XIII, Yên Tử lưu giữ hệ thống chùa, am, tháp, con đường hành hương cùng những cánh rừng nguyên sinh đã tồn tại qua nhiều thế kỷ. Đặc biệt, năm 2025, Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới, khẳng định những giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và tư tưởng nhân văn của di sản Việt Nam trên phạm vi toàn cầu.
Điều tạo nên sức hấp dẫn của Yên Tử không chỉ nằm ở những công trình kiến trúc cổ kính mà còn ở khả năng biến mỗi chuyến tham quan thành một hành trình học tập đầy cảm hứng. Thay vì tiếp nhận kiến thức qua sách vở, du khách có thể trực tiếp bước trên con đường hành hương xưa, tìm hiểu câu chuyện về cuộc đời và tư tưởng của Phật hoàng Trần Nhân Tông, quan sát nghệ thuật kiến trúc Phật giáo thời Trần và cảm nhận sự hài hòa giữa con người với thiên nhiên trong không gian linh thiêng của núi rừng Yên Tử.
Đây cũng là nơi giáo dục di sản được thể hiện theo cách gần gũi và sinh động. Với học sinh, sinh viên, mỗi điểm di tích là một bài học trực quan về lịch sử dân tộc, văn hóa truyền thống và tinh thần tự chủ của người Việt. Với các gia đình, hành trình trở thành dịp để nhiều thế hệ cùng chia sẻ những câu chuyện về cội nguồn, giúp trẻ em hiểu hơn về các giá trị văn hóa từ chính trải nghiệm thực tế. Đối với du khách trong và ngoài nước, Yên Tử là cơ hội để khám phá chiều sâu văn hóa Việt Nam thông qua cảnh quan, kiến trúc, tín ngưỡng và lối sống gắn với tư tưởng "hòa hợp với thiên nhiên" của Thiền phái Trúc Lâm.
Không dừng lại ở việc tham quan, Yên Tử còn mở ra nhiều hoạt động trải nghiệm góp phần lan tỏa tinh thần bảo tồn di sản. Du khách có thể tham gia các chương trình tìm hiểu lịch sử hình thành khu di tích, khám phá hệ sinh thái rừng đặc dụng Yên Tử, nhận diện các loài thực vật đặc hữu, tìm hiểu giá trị của cây di sản, thực hành ứng xử văn minh tại điểm đến và cùng lan tỏa thông điệp du lịch xanh thông qua những hành động nhỏ như hạn chế rác thải nhựa, giữ gìn cảnh quan và tôn trọng không gian văn hóa tâm linh.
Để cảm nhận trọn vẹn giá trị của "lớp học mở" này, du khách có thể lựa chọn hành trình trong một ngày bắt đầu từ “Trung tâm Văn hóa Trúc Lâm Yên Tử” - nơi giới thiệu khái quát về lịch sử hình thành và giá trị của khu di sản. Tiếp đó, theo đường Tùng, đường Trúc đến Vườn tháp Huệ Quang, lên chùa Hoa Yên, kết hợp tìm hiểu về Phật hoàng Trần Nhân Tông và sự ra đời của Thiền phái Trúc Lâm. Tiếp nối hành trình qua chùa Vân Tiêu, chùa Một Mái, lên chùa Bảo Sái, đến với tượng đá An Kỳ Sinh và Bảo tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông, và chinh phục đỉnh thiêng chùa Đồng để chiêm ngưỡng toàn cảnh núi rừng Yên Tử, cảm nhận sự giao hòa giữa thiên nhiên và văn hóa, đồng thời khép lại chuyến đi bằng những trải nghiệm đáng nhớ về một không gian di sản sống.
Giá trị của một chuyến đi không chỉ nằm ở những bức ảnh lưu niệm, mà còn ở những điều mỗi người mang theo sau khi trở về. Khi lịch sử được kể bằng những dấu tích còn hiện hữu, khi văn hóa được cảm nhận bằng từng bước chân trên con đường hành hương và khi ý thức bảo tồn được hình thành từ những trải nghiệm thực tế, Yên Tử thực sự trở thành một lớp học không giới hạn về tuổi tác hay nghề nghiệp. Đó là nơi mọi thế hệ đều có thể học, trải nghiệm và cùng chung tay gìn giữ những giá trị di sản quý báu cho hôm nay và mai sau.
Hà Linh
