Chùa Hoa Yên, điểm đến tâm linh không thể bỏ qua tại Yên Tử

Chùa Hoa Yên, điểm dừng chân không thể bỏ qua trên tuyến di tích Yên Tử. Để lên được chùa, bạn có thể lựa chọn đường bộ hành hương hoặc sử dụng cáp treo để ngắm nhìn toàn cảnh núi rừng từ trên cao. Không chỉ sở hữu kiến trúc, cảnh quan đặc sắc, Hoa Yên còn là nơi tu hành, thành đạo và truyền thừa của các thế hệ Tổ sư Trúc Lâm Yên Tử.

Chùa Hoa Yên tọa lạc trên núi Yên Tử ở độ cao 535m so với mực nước biển. Đây được coi là nơi có địa thế rồng cuộn, hội tụ linh khí và là một trong những ngôi chùa linh thiêng nhất của Yên Tử.

Thuở ban đầu chùa chỉ là một am thất nhỏ có tên là Vân Yên (tức mây khói) với hàm ý chùa tận trên núi cao quanh năm mây phủ, mây lững lờ trôi, trắng nhẹ như mây khói trên núi. Chùa do thiền sư Hiện Quang khai sơn vào thời Lý, mái chùa lợp bằng lá cây rừng, lấy tên là Phù Vân. Sau khi lên Yên Tử tu hành, vua Trần Nhân Tông đã thường xuyên mở các lớp truyền thừa cho các đệ tử Pháp Loa, Huyền Quang, Bảo Sái, Pháp Không và các đệ tử khác ở đây.

Đến năm 1317, Pháp Loa được truyền y bát và trở thành Đệ nhị Tổ Trúc Lâm, chùa Hoa Yên mới được xây dựng nguy nga, tạo thành một quần thể kiến trúc rộng lớn. Vì vậy, chùa Hoa Yên được gọi là chùa Cả, chùa Chính. Chùa Hoa Yên xưa từng có gác chuông, lầu trống, nhà tăng, pháp đường, viện Phù Đồ… là nơi tu hành, thành đạo, truyền thừa của các Tổ Thiền Trúc Lâm Yên Tử. Điều này đã khẳng định vị trí trung tâm của ngôi chùa nay trong hệ thống các chùa tháp ở Yên Tử.

Khi vua Lê Thánh Tông (1442-1497) về đây vãng cảnh chùa, thấy cảnh sắc tốt tươi, muôn hoa đua nở, nhà Vua đã đổi tên chùa Vân Yên thành chùa Hoa Yên.

Đến thời Nguyễn, chùa bị hoả hoạn chỉ còn lại phế tích, di vật là những tảng đá kê chân cột có kích thước lớn cho thấy kiến trúc chùa xưa rất rộng lớn.

Chùa đã trải qua nhiều lần trùng tu. Cuối năm 2002, bằng nguồn vốn đầu tư của Nhà nước và công đức của nhân dân và du khách thập phương, chùa Hoa Yên đã được xây dựng lại trên nền chùa thời Trần. Chùa gồm có tiền đường, hậu cung, có tả vu lầu chuông, hữu vu lầu trống. Phía sau hậu cung là nhà thờ Tổ với kiến trúc kiểu “ nội công, ngoại quốc”. Nhà dưỡng tăng, ni ở hai bên chùa.

Hình dáng chùa hiện nay mang đậm nét văn hoá kiến trúc chùa thời Lý, Trần gồm chính điện, nhà thờ Tam Tổ, lầu khánh, lầu chuông. Chính điện có kết cấu hình chữ Công được làm bằng gỗ lim, mái lợp ngói mũi hài kép. Tượng thờ trong chùa được bài trí theo phong cách chùa Việt và Phật giáo Đại thừa. Nền chùa cao hơn sân và được kết cấu bậc tam cấp bằng đá, hai bên lan can đặt hai con Rồng đá mang phong cách kiến trúc thời Trần. Tất cả đều toát lên vẻ linh thiêng, tôn nghiêm cho một danh lam cổ tự lưu truyền hơn 700 năm.

Khi đến tham quan và chiêm bái chùa Hoa Yên, du khách sẽ cảm nhận được một quần thể kiến trúc cổ kính, uy nghiêm nhưng luôn hòa quyện trọn vẹn với cảnh sắc thiên nhiên xanh tươi, khoáng đạt của núi rừng. Trong khuôn viên chùa còn có ba cây Đại cổ trên 700 năm tuổi, thân cây gồ ghề, rêu phong, cành lá xum xuê, trông tựa như hàng nghìn bàn tay dâng những bông hoa trắng ngà thơm ngát, cúng Chư Phật mười phương và Phật Tổ Trúc Lâm càng làm tăng vẻ linh thiêng cho ngôi chùa này.

Bên phải Chùa là bia Hậu Phật, được dựng năm 1723, khắc ghi công đức của bà Vũ Thị Phương, người đã phát tâm công đức bồ đề cứu đói cho nhân dân 3 xã là Trung Lương, Nội Hoàng và Nam Mẫu.

*Bia hậu Phật có từ thời Lê 1723 ghi lại những người công đức, tôn tạo chùa*

Ở bên phải, bên trái sân chùa là hai cây Sung cổ có những chùm quả xanh, đỏ đan xen chi chít thân cành. Theo dân gian truyền lại, quả Sung, quả Vả trong rừng là món ăn chay của các Thiền sư tu hành ở Yên Tử.

Dấu tích còn lại tại Chùa Hoa Yên xưa được tìm thấy là những tảng đá kê chân cột; Bia tứ trụ ghi lại quá trình xây dựng Chùa hiện còn lưu giữ tại đây. Nằm ở phía sau chùa Hoa Yên còn có nhiều tháp, mộ của các Thiền sư tu hành tại Yên Tử.

Hiện nay, chùa Hoa Yên có 39 pho tượng trong đó có một pho tượng Quan Âm Nam Hải có niên đại vào cuối thế kỷ XIX, còn lại đều là những pho tượng mới được đưa vào thờ năm 2002 khi khánh thành chùa. Cạnh chùa có 6 ngọn tháp còn khá nguyên vẹn.

Với bề dày lịch sử hơn 700 năm, chùa Hoa Yên hiện nay không chỉ là một minh chứng rõ nét về sự dung hợp hai quan niệm Đạo và Đời của thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, dòng Thiền riêng của Đại Việt do Phật Hoàng Trần Nhân Tông sáng lập. Sự hòa quyện giữa kiến trúc cổ kính và cảnh quan núi rừng hùng vĩ đã tạo nên một không gian linh thiêng, tôn nghiêm. Việc lưu giữ được những cổ vật quý, hệ thống tháp mộ và các loài cây di sản tại đây đã làm tăng vị thế "Chùa Cả" của Hoa Yên, biến nơi đây thành điểm đến không thể bỏ qua của mọi phật tử và du khách khi về với vùng đất Phật.

Hằng Nga