Chùa, quán Ngọc Thanh - nơi lưu dấu áng thơ muôn đời của Danh nhân Nguyễn Trãi

Chùa, quán Ngọc Thanh được xây dựng trên lưng chừng núi Đạm, phường Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh. Ngôi chùa có lịch sử lên đến ngàn năm tuổi. Dưới thời Trần, tại đây có cả Chùa (đạo Phật) và Quán (đạo Giáo). Đây cũng là nơi có lăng mộ hai vị vua: Trần Duệ Tông và Trần Thuận Tông, tạo thành một quần thể chùa, tháp, đạo quán, lăng miếu có giá trị, được xếp hạng di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt (tại Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 09/12/2013 của Thủ tướng Chính phủ).

Danh nhân Nguyễn Trãi từng nhiều lần ghé thăm nơi đây và sáng tác bài thơ nổi tiếng “Đề Ngọc Thanh quán”.

"Lâu đài tía dựa non cao

Chiều nay nhớ lại chuyến nào mười năm

Kim đàn đầy rụng hoa thông

Rung mây tiếng khánh viễn thâm đạo tràng

Người tiên rời khỏi đỉnh vàng

Tiếc khi tỉnh mộng hoàng lương khó tìm

Vượn sầu hạc oán bao niềm

Lao xao tiếng trúc rừng bên lạnh lùng."

Tương truyền “Ngọc Thanh quán” vốn là quán đạo nổi tiếng có từ thời Lý. Đến thời Trần được xây dựng khang trang trở thành chốn tùng lâm, đạo quán của các đạo sỹ tu tiên.

Hồ Quý Ly đã từng buộc vua Trần Thuận Tông đến đây để tu đạo vào cuối thời Trần. Chép về việc này, Đại Việt sử ký toàn thư viết: “Kỷ Mão, Kiến Tân năm thứ 2 (1399), mùa hạ, tháng 4, Quý Ly bắt ép vua (Trần Thuận Tông) phải xuất gia theo đạo giáo, ở quán Ngọc Thanh thuộc thôn Đạm Thuỷ”. 

Theo sách “Trần triều thánh tổ các xứ địa đồ”, Ngọc Thanh đạo quán nằm ở phía Đông Nam của núi Đạm Thủy, dưới là chùa Linh Khánh, cạnh đó là lăng mộ của 02 vị vua Trần. So với hiện trạng khu vực hiện nay khá tương đồng với bản vẽ của sách trên.

Để tiếp tục phát huy giá trị di tích, Ngày 16/4/2025, UBND tỉnh Quảng Ninh ban hành Quyết định về việc phê duyệt dự án tu bổ, tôn tạo chùa - quán Ngọc Thanh và được khởi công vào ngày 26/6/2025. Công trình được đầu tư với tổng kinh phí hơn 40 tỷ đồng, chủ yếu từ nguồn xã hội hóa của Quỹ Thiện Tâm (Tập đoàn Vingroup), sự phát tâm công đức của các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, phật tử và nhân dân.

Sau thời gian 7 tháng thi công, đến nay các hạng mục chính của công trình đã hoàn thành, bao gồm: Tam quan, Tam bảo, nhà Tổ, nhà trưng bày, sân vườn, hệ thống đường nội bộ, bảo tồn giếng cổ và khu vực vườn tháp… đáp ứng yêu cầu sinh hoạt tôn giáo và tham quan, nghiên cứu của nhân dân và du khách.

Với giá trị lịch sử đặc biệt, chùa, quán Ngọc Thanh đã trở thành một trong những điểm nhấn của khu di tích lịch sử Quốc gia đặc biệt nhà Trần, Quảng Ninh. Khu di tích hiện nay có tổng diện tích khoanh vùng bảo vệ 2.206ha, gồm hệ thống lăng mộ, đền - miếu, công trình tín ngưỡng, tôn giáo gắn liền với lịch sử nhà Trần và Thiền phái Trúc Lâm./.

Lê Trang