Chuyên gia hiến kế để Quảng Ninh bứt phá trong vị thế mới

Ngày 28/8, Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Quảng Ninh tổ chức lễ công bố nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất.

Theo nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực từ ngày 1/9, thành phố Quảng Ninh được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Quảng Ninh.

Thành phố có diện tích tự nhiên 6.231,27km2, quy mô dân số hơn 1,5 triệu người, gồm 54 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Thành phố Quảng Ninh giáp Bắc Ninh, TP Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn, Biển Đông và Trung Quốc.

Tại buổi lễ, thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao nghị quyết của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh và Huân chương Lao động hạng Nhất cho Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố Quảng Ninh.

Trong vị thế mới, các chuyên gia cho rằng Quảng Ninh cần thay đổi tư duy phát triển, khai thác hiệu quả lợi thế sẵn có, đồng thời tạo ra những động lực tăng trưởng mới để thành phố phát triển nhanh nhưng bền vững.

Khai thác lợi thế công nghiệp, năng lượng và giao thông

Bà Mai Thu Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp (Bộ Công Thương), đánh giá Quảng Ninh trở thành thành phố dựa trên các tiêu chí đã đạt và vượt theo quy định. Trong đó, hạ tầng giao thông với đầy đủ các loại hình là một nội lực mạnh của địa phương.

"Tôi hay nói vui là Quảng Ninh giàu rồi nhưng phải xịn, do đó Quảng Ninh đã bước vào giai đoạn rất xịn xò", bà Hiền nói.

Theo bà, trong giai đoạn mới, Quảng Ninh cần tiếp tục xác định công nghiệp và năng lượng là hai lĩnh vực ưu tiên để phát triển kinh tế. Tuy nhiên, đây cũng là những lĩnh vực tạo áp lực lên môi trường và đô thị.

Quảng Ninh không thể tách rời sứ mệnh đóng góp cho an ninh năng lượng của cả nước, nhưng cần nghiên cứu giải pháp để hoạt động nhiệt điện vừa bảo đảm nguồn năng lượng, vừa hạn chế tác động tới môi trường đô thị và du lịch.

Bà Hiền cho rằng du lịch cũng là một động lực phát triển quan trọng của Quảng Ninh. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải hài hòa giữa phát triển công nghiệp, năng lượng với bảo vệ môi trường, qua đó tạo không gian thuận lợi cho đô thị và du lịch phát triển.

Về hạ tầng thương mại, bà Hiền đánh giá Quảng Ninh không có nhiều yếu kém nhưng sự phát triển giữa các khu vực chưa đồng đều. Hạ tầng thương mại hiện vẫn tập trung nhiều ở khu vực lõi, trong khi các khu vực xa trung tâm chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.

Theo bà, phát triển công nghiệp và thương mại sẽ tạo ra sự phát triển thực chất về đô thị, đồng thời bổ trợ cho các lĩnh vực khác của thành phố.

Với hệ thống giao thông đồng bộ, đặc biệt tuyến cao tốc nối thẳng tới Cửa khẩu quốc tế Móng Cái, Quảng Ninh có điều kiện thuận lợi để phát triển logistics, thúc đẩy giao dịch thương mại và tạo thêm động lực cho kinh tế - xã hội.

Ông Phạm Ngọc Mai, Phó Cục trưởng Cục Đo đạc, Bản đồ và Thông tin địa lý Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cũng đánh giá cao vị trí địa lý chiến lược của Quảng Ninh.

Theo ông, Quảng Ninh thường được ví như một "Việt Nam thu nhỏ" bởi hội tụ nhiều yếu tố. Ông ấn tượng với những kết quả phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026.

Ông Mai cho rằng những năm gần đây, Quảng Ninh đã có những thay đổi tích cực về môi trường. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển đô thị, địa phương cần quan tâm hơn tới các khu vực vùng sâu, vùng xa.

Theo ông Mai, Quảng Ninh có diện tích hơn 6.200km2 nhưng phần diện tích có thể sử dụng để xây dựng và phát triển không nhiều do địa hình đồi núi. Vì vậy, địa phương cần khảo sát, tính toán thêm các quỹ đất mới phục vụ phát triển đô thị và công nghiệp.

Đổi mới tư duy để phát triển nhanh và xanh

Ông Nguyễn Tất Dũng, nguyên Bí thư Tỉnh ủy, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh, đánh giá việc thành lập thành phố Quảng Ninh là bước phát triển vượt bậc.

Theo ông, Quảng Ninh có nhiều tiềm năng về khoáng sản và du lịch. Những nguồn lực này lớn đến mức cần nhiều thế hệ mới có thể khai thác hết. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, thành phố cần thay đổi tư duy và phương thức khai thác để sử dụng hiệu quả hơn các tiềm năng.

"Tôi thấy sự đòi hỏi của sự phát triển hiện nay, bối cảnh như hiện nay thì Quảng Ninh không thể duy trì cách làm "bình tĩnh" như cũ được mà phải có cách làm đột biến", ông Dũng nói.

Theo ông, cách làm đột biến phải dựa trên tư duy mới. Quảng Ninh cần bắt nhịp với sự đổi mới chung của cả nước, hướng tới dẫn đầu về số hóa, xanh hóa và các mục tiêu phát triển.

Đối với ngành than, ông Dũng cho rằng đây vẫn là lĩnh vực bảo đảm sự ổn định của nền kinh tế, nhất là an ninh năng lượng. Tuy nhiên, ngành than cần thực hiện đồng thời sứ mệnh vốn có với yêu cầu bảo đảm môi trường an toàn cho toàn thành phố.

Ngành than cần nâng cao chất lượng sản phẩm và đổi mới nhanh về công nghệ, vừa đáp ứng yêu cầu sản xuất, vừa bảo đảm môi trường để du lịch có điều kiện phát triển. Theo ông Dũng, du lịch là một lợi thế lớn khác của Quảng Ninh. Thành phố cần tăng cường kết nối với các trung tâm du lịch trong khu vực và quốc tế để mở rộng thị trường.

"Quảng Ninh tiếp giáp Trung Quốc, nơi có tiềm năng lớn về lượng khách đến địa phương. Vì vậy, thành phố cần có cách làm mới để tăng sức hấp dẫn, thu hút du khách và tạo tăng trưởng cho toàn thành phố", ông Dũng nói.

Ở góc độ du lịch, ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển Du lịch châu Á (ATI), cho rằng việc Quảng Ninh trở thành thành phố không chỉ là thay đổi về "chiếc áo" hành chính mà còn là cơ hội để tái định hình chiến lược du lịch.

Theo ông, Quảng Ninh cần chuyển từ "điểm đến tham quan đại chúng" sang "thủ phủ nghỉ dưỡng và trải nghiệm đẳng cấp", qua đó giữ chân nhóm khách chi trả cao và lưu trú dài ngày.

Ông đề xuất tái định vị thương hiệu Quảng Ninh từ hình ảnh "Di sản thiên nhiên" sang "lối sống xa xỉ xanh", tập trung vào du lịch sinh thái cao cấp, khoáng nóng trị liệu và du lịch hàng hải. Thành phố có thể hướng tới các nhóm khách MICE, giới thượng lưu đi du thuyền cá nhân và khách nghỉ dưỡng dài ngày từ Đông Bắc Á, châu Âu và Bắc Mỹ.

Về sản phẩm, ông Quỳnh đề xuất mở rộng không gian du lịch về Bái Tử Long, Vân Đồn, Cô Tô để hình thành các khu nghỉ dưỡng cao cấp, phân cấp rõ với không gian du lịch đại chúng.

"Quảng Ninh cũng có thể phát triển các tổ hợp giải trí, nghệ thuật diễn xướng quốc tế, kết hợp ẩm thực cao cấp và văn hóa địa phương; đồng thời phát triển sân golf, trung tâm trị liệu khoáng nóng và các giải đấu thể thao biển nhằm kéo dài thời gian lưu trú vào mùa thấp điểm", ông Quỳnh nói.

Bảo tồn di sản để tạo giá trị kinh tế cao

Theo ông Quỳnh, chuyển từ "đông khách" sang "khách chi tiêu cao" đòi hỏi Quảng Ninh kiên định trong việc sàng lọc thị trường. Trải nghiệm cá nhân hóa, tiêu chuẩn xanh và doanh thu trên mỗi du khách cần được coi là những thước đo quan trọng, thay vì chỉ chạy theo số lượng.

Ông cho rằng ranh giới giữa khai thác bền vững và khai thác quá mức nằm ở sức chứa sinh thái, văn hóa và tính nguyên bản của di sản.

Ranh giới này có thể bị phá vỡ khi hoạt động kinh tế vượt quá khả năng chịu đựng của di sản, gây ô nhiễm nguồn nước, gia tăng rác thải nhựa, xói mòn cảnh quan do mật độ du khách quá cao hoặc bê tông hóa làm biến dạng vùng đệm.

Việc thương mại hóa quá mức cũng có thể biến di sản thành không gian biểu diễn thuần túy, làm đứt gãy đời sống tâm linh, tập quán bản địa hoặc đưa vào những công trình xa lạ với không gian di sản.

Để cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, ông Quỳnh đề xuất nguyên tắc "bảo tồn làm gốc, du lịch là công cụ". Theo đó, du lịch phải trở thành phương tiện lan tỏa giá trị và tạo nguồn thu để tái đầu tư cho bảo tồn.

Thành phố cần quản lý sức chứa và phân vùng điều tiết, ứng dụng công nghệ số để giám sát luồng khách theo thời gian thực. Du khách có thể được giãn từ những khu vực quá tải sang các điểm đến còn nhiều tiềm năng như Bái Tử Long, Vân Đồn, Bình Liêu và Ba Chẽ.

Cộng đồng địa phương cũng cần được xác định là chủ thể và người thụ hưởng trực tiếp trong chuỗi giá trị du lịch. Khi sinh kế gắn với sự nguyên vẹn của di sản, người dân sẽ trở thành lực lượng bảo vệ di sản hiệu quả.

Bên cạnh đó, Quảng Ninh cần thúc đẩy chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn, hướng tới giảm phát thải từ phương tiện vận tải du lịch biển, kiểm soát nước thải và rác thải du lịch.

"Phát triển du lịch di sản không phải là bài toán đánh đổi giữa kinh tế và bảo tồn, mà là nghệ thuật cân bằng", ông Quỳnh nói.

Để tạo giá trị gia tăng trên nền tảng di sản, ông đề xuất phát triển kinh tế đêm có bản sắc, thay vì lặp lại mô hình phố đi bộ hoặc chợ đêm thương mại hóa.

Quảng Ninh có thể phát triển các chương trình nghệ thuật thực cảnh quy mô quốc tế tái hiện lịch sử thương cảng Vân Đồn, huyền thoại Rồng Hạ Long hay triết lý Thiền Yên Tử bằng công nghệ 3D Mapping, chiếu sáng nghệ thuật trên mặt nước.

Các tour đêm kết hợp âm nhạc, ẩm thực cao cấp trên du thuyền quanh vịnh Bái Tử Long; mở cửa bảo tàng, thư viện và không gian nghệ thuật về đêm cũng có thể tạo thêm sản phẩm mới.

Công nghệ AR, VR và Metaverse có thể được sử dụng để số hóa kho tàng di sản, giúp du khách không chỉ ngắm nhìn mà còn trải nghiệm không gian lịch sử.

Theo ông Quỳnh, bản sắc văn hóa cũng là nguồn lực cần được khai thác theo hướng mới. Văn hóa công nhân mỏ, tinh thần "Kỷ luật và Đồng tâm" cùng bản sắc của cộng đồng Dao, Sán Dìu, Tày ở Bình Liêu, Ba Chẽ có thể được đưa vào thiết kế, thời trang, quà tặng lưu niệm cao cấp và các festival văn hóa.

Ông cũng đề xuất thí điểm các "vùng phát thải ròng bằng 0", phát triển mô hình du lịch không rác thải nhựa, sử dụng năng lượng xanh và phương tiện giao thông điện tại các khu vực trọng điểm.

Cùng với đó, thành phố có thể xây dựng Trung tâm điều hành du lịch thông minh để điều tiết luồng khách theo thời gian thực, đo lường mức độ hài lòng và kiểm soát nguy cơ quá tải sinh thái.

Về cơ chế, ông Quỳnh đề xuất tăng cường hợp tác công - tư trong quản trị di sản. Nhà nước giữ vai trò giám sát chuẩn mực bảo tồn, doanh nghiệp tham gia sáng tạo sản phẩm và cộng đồng địa phương tham gia chuỗi cung ứng, qua đó bảo đảm sinh kế bền vững.

Theo ông, bản sắc không phải lực cản của hiện đại hóa mà chính là tài sản cốt lõi tạo nên sự khác biệt. Quảng Ninh chỉ thực sự thành công khi di sản vừa được bảo vệ, vừa trở thành nguồn lực tạo giá trị và tái đầu tư cho chính công tác bảo tồn.

Theo Nguyễn Dương -https://dantri.com.vn/thoi-su/chuyen-gia-hien-ke-de-quang-ninh-but-pha-trong-vi-the-moi-20260829154705149.htm