Yên Tử - Di sản được kể qua lăng kính của các văn, nghệ sĩ
Yên Tử không chỉ là non thiêng gắn với cuộc đời và sự nghiệp tu hành của vị vua hóa Phật Trần Nhân Tông, nơi phát tích dòng thiền phái Trúc Lâm mà còn là nguồn cảm hứng sáng tác vô tận đối với các thế hệ văn nghệ sĩ.
Trong mỗi lĩnh vực văn học, nghệ thuật, nhiếp ảnh, hội họa hay âm nhạc, Yên Tử mang vẻ đẹp muôn màu qua những lăng kính khác nhau để kể một câu chuyện riêng về vùng đất non thiêng, lan tỏa vẻ đẹp và những giá trị nổi bật toàn cầu của di sản đến với đông đảo công chúng trong và ngoài nước.
Trong lĩnh vực văn học, Yên Tử luôn là nguồn cảm hứng sáng tác bất tận đối với nhà văn, nhà thơ. Đã có nhiều tác phẩm văn học nổi tiếng được ra đời như cuốn sách Chùa Yên Tử của tác giả Trần Trương - Nguyên trưởng ban quản lý Yên Tử, Hội viên Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Quảng Ninh, Hội viên Hội khoa học lịch sử Việt Nam.Tác giả Trần Trương (Nguyễn Trần Trương) còn nổi tiếng với nhiều đầu sách cùng các bài viết tâm huyết về non thiêng Yên Tử và Phật Hoàng Trần Nhân Tông. Các sáng tác của ông là nguồn tài liệu quý không những góp phần lan tỏa giá trị di sản mà còn hỗ trợ công tác nghiên cứu lịch sử, khoa học về miền đất thiêng Yên Tử.
Ngoài tác giả Nguyễn Trần Trương còn có nhiều tác giả viết về Yên Tử, trong đó phải kể đến GS.VS. Hoàng Quang Thuận - tác giả nổi tiếng tập “Thi Vân Yên Tử” với hơn 100 bài thơ giàu cảm xúc sáng tác về Yên Tử qua những vần thơ thanh cao, nhưng lại gần gũi với đời thường. Năm 2013, cuốn Thi vân Yên Tử được tác giả sáng tác trên chất liệu gỗ và được Kỷ lục Việt Nam, Kỷ lục Châu Á xác lập danh hiệu là cuốn sách bằng gỗ lớn nhất Châu Á. Hiện nay cuốn sách đang được trưng bày và bảo quản tại chùa Lân - Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử, góp phần lan tỏa hình ảnh và giá trị của di sản.
Chùa Đồng tọa lạc đỉnh Yên Sơn
Lô xô sóng núi gió mây vờn
Tiên cảnh Bồng Lai nơi trần thế
Rồng vàng ẩn hiện địa linh sơn.
( Bài thơ Chùa Đồng trong tập Thi Vân Yên Tử, tác giả Hoàng Quang Thuận)
Tác phẩm “Thi vân Yên Tử” của tác giả Hoàng Quang Thuận trên chất liệu gỗ và giấy
Trong lĩnh vực nhiếp ảnh, hội họa, Yên Tử cũng là một đề tài vô tận về thiên nhiên, văn hóa và lịch sử. Từ những khung cảnh của núi rừng, cỏ cây, hoa lá, mây trời đến các công trình kiến trúc cổ kính, tượng, chùa, am, tháp, những hoạt động văn hóa, tín ngưỡng cũng trở thành những khuôn hình sinh động, giàu cảm xúc về sự hòa quyện giữa thiên nhiên, văn hóa và lịch sử Yên Tử.
Tác phẩm ảnh “Tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông về đêm ” của tác giả Lê Ngọc Huy (Hà Nội) đạt giải Nhì cuộc thi ảnh “Khoảnh khắc di sản Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc” năm 2026
Trong lĩnh vực âm nhạc, Yên Tử cũng đã mở ra một không gian cảm xúc đặc biệt đối với các nhạc sĩ, mỗi nốt nhạc, mỗi giai điệu đều mang hơi thở của non thiêng và tinh thần Thiền Trúc Lâm, như bài “Trên đỉnh Phù Vân” của Phó Đức Phương hay “Cõi thiêng” của nhạc sĩ Đỗ Hòa An, “Nhớ về Yên Tử” của Nhạc sĩ Xuân Quang, “Yên Tử ngày xuân sang” của Lê Đăng Vệ….Qua ngôn ngữ của âm thanh, các nhạc sĩ không chỉ tái hiện vẻ đẹp hùng vĩ của núi rừng, sự cổ kính của hệ thống chùa, tháp và cảnh sắc bốn mùa, mà còn khắc họa chiều sâu văn hóa, lịch sử của vùng đất gắn với Phật hoàng Trần Nhân Tông. Những ca khúc về Yên Tử vì thế không chỉ là tác phẩm nghệ thuật, mà còn là nhịp cầu đưa công chúng đến gần hơn với những giá trị trường tồn của di sản, khơi dậy tình yêu, niềm tự hào và ý thức gìn giữ di sản cho hôm nay và mai sau.
Ngày nay, để góp phần bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản, nhiều văn nghệ sĩ không chỉ dừng lại ở việc sáng tác mà còn đồng hành trong các hoạt động quảng bá, tôn vinh giá trị di sản thông qua các cuộc triển lãm, ấn phẩm và các chương trình truyền thông trên các nền tảng số. Những tác phẩm văn học, nghệ thuật được truyền thông rộng rãi tới công chúng qua nhiều cách tiếp cận khác nhau để công chúng có thêm góc nhìn đa chiều về Yên Tử, góp phần khơi dậy tình yêu di sản, nâng cao nhận thức cộng đồng trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thế giới.
Mỗi góc nhìn nghệ thuật về Yên Tử là một cách kể chuyện khác nhau về tình yêu dành cho di sản. Sự kết hợp hòa quyện giữa giá trị di sản và sức sáng tạo của giới văn, nghệ sĩ đã góp phần không nhỏ đưa hình ảnh di sản Yên Tử vượt ra ngoài không gian địa lý, trở thành biểu tượng văn hóa có sức lan tỏa mạnh mẽ trên toàn cầu.
Trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thế giới Yên Tử, nghệ thuật luôn là cầu nối đưa công chúng đến gần hơn với di sản, được chạm vào di sản và cảm nhận sự hùng vĩ, linh thiêng. Những khuôn hình, vần thơ, giai điệu hay nét vẽ không chỉ lưu giữ vẻ đẹp của di sản hôm nay mà còn truyền cảm hứng để các thế hệ mai sau thêm trân trọng, tự hào và gìn giữ, tiếp nối những giá trị trường tồn của non thiêng Yên Tử.
Trần Hà
