Mùa Vu Lan báo hiếu - Nét đẹp văn hóa trong không gian di sản Yên Tử

Mỗi độ thu về, không gian linh thiêng của Quần thể di tích danh thắng Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn, Kiếp Bạc lại trở nên sâu lắng với không khí của mùa Vu Lan báo hiếu. Không chỉ là một đại lễ Phật giáo mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, Lễ Vu Lan đã trở thành nét đẹp văn hóa truyền thống ngay tại không gian di sản văn hóa Yên Tử.

Lễ Phật cầu an nhân tháng Vu Lan báo hiếu tại Ngọa Vân, Yên Tử (ảnh sưu tầm)

Lễ Vu Lan có tên gọi đầy đủ là “Vu Lan Bồn” (phiên âm từ tiếng Phạn Ullambana), mang ý nghĩa giải cứu cái khổ bị treo ngược. Theo Đại kinh Phật giáo, nguồn gốc ngày Lễ Vu Lan gắn với tích cổ về Tôn giả Mục Kiền Liên, vị đại đệ tử xuất sắc của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Người mẹ quá cố của Ngài do gieo nhiều nghiệp ác nên bị đọa vào kiếp ngạ quỷ, phải chịu cảnh đói khát hành hạ. Mục Kiền Liên, thấy mẹ đau khổ và không thể giúp gì được đã tìm đến cầu cứu Đức Phật. Đức Phật đã giải thích rằng mẹ Ngài mang tội phỉ báng Tam Bảo, tội ác quá nặng, chỉ có sức mạnh của Mục Kiền Liên không đủ để cứu giúp. Đức Phật chỉ dạy Tôn giả Mục Kiền Liên phải nhờ đến uy lực chú nguyện của chư Tăng, sau ba tháng an cư kết hạ vào đúng ngày Rằm tháng Bảy (ngày chư Tăng Tự Tứ), nhờ đó mẹ Ngài mới thoát khỏi kiếp ngạ quỷ.

Biết ơn Đức Phật từ bi, Tôn giả Mục Kiền Liên đã khuyến khích mọi người tổ chức lễ Vu Lan Bồn vào ngày rằm tháng 7 hàng năm để cúng dường tam bảo và báo hiếu công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, tổ tiên. Từ đó ngày Rằm tháng Bảy hàng năm không chỉ đánh dấu thời điểm kết thúc ba tháng an cư kết hạ mà trở thành nét đẹp văn hóa của Đạo Phật với nghi lễ Vu Lan báo hiếu quan trọng trong tâm thức mỗi người dân Việt Nam. 

Yên Tử nơi khởi nguồn của Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử do Phật Hoàng Trần Nhân Tông sáng lập. Trong văn hóa Phật giáo Việt Nam, chữ "Hiếu" khi đặt trong không gian Yên Tử mang ý nghĩa đặc biệt hơn, gắn liền với triết lý “Cư trần lạc đạo” (sống giữa đời vui đạo). Nếu như tinh thần Vu Lan nguyên thủy nhấn mạnh vào sự cứu độ cha mẹ và dòng họ, thì Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử đã "Việt hóa" và mở rộng tinh thần ấy thành trách nhiệm với cộng đồng và đất nước. Phật hoàng Trần Nhân Tông sau khi rời bỏ ngai vàng, lên núi Yên Tử tu hành đã đem đạo nhập vào đời, dạy nhân dân giữ “năm giới”, “mười thiện” phụng sự đất nước. Ngày lễ Vu Lan không chỉ dừng lại ở lòng hiếu thảo hay sự biết ơn gia tiên, mà đã nâng tầm thành tinh thần tri ân cội nguồn dân tộc, không gian di sản Yên Tử chính là nơi nét đẹp Phật giáo Trúc Lâm hòa quyện cùng đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Mỗi mùa Vu Lan về, Phật tử và du khách thường đến với không gian di sản văn hóa Yên Tử để tham gia vào các hoạt động, nghi lễ tại đây. Ở Làng thiền Ngọa Vân hay Trung tâm văn hóa Trúc Lâm Yên Tử du khách được lắng nghe những chia sẻ về hiếu đạo và sự thực tập hiếu đạo trong đời sống hàng ngày; tham gia thực tập thiền lạy tri ân cha mẹ và tổ tiên hay dâng hoa đăng cầu nguyện; viết thư gửi cha mẹ; đặc biệt là hoạt động lễ Phật và cầu nguyện cho cha mẹ hiện tiền, quá vãng và tham dự nghi Lễ Bông Hồng Cài Áo - một trong những khoảnh khắc lắng đọng nhất trong hành trình Vu Lan báo hiếu… 

Nghi thức “Bông hồng cài áo” vào mùa Vu Lan mang thông điệp đầy cảm xúc: hoa hồng đỏ dành cho những người may mắn còn cha mẹ; bông hồng màu hồng nhạt cho những ai mất mẹ hoặc cha như đã mất đi nửa bầu trời; hoa hồng trắng để tưởng nhớ đấng sinh thành đã mất. Khi cài những bông hồng trên ngực áo chính là giây phút hoài niệm công ơn sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, nhắc nhở những người con giữ đạo hiếu và hướng thiện giữa cuộc đời dù cha mẹ còn hay đã mất. 

Một mùa Vu Lan nữa lại về trên khắp miền di sản Yên Tử, đây không chỉ là dịp thực hành và tôn vinh những giá trị văn hóa phi vật thể ý nghĩa mà còn là dịp để cộng đồng du khách, Phật tử cùng nhìn lại những giá trị tốt đẹp trong đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, là hành trình trở về với chính mình để thực hiện triết lý “Phật tại tâm” bởi “Đạo hiếu” không ở đâu xa mà ở ngay trong hành động của mỗi người, hãy biết ơn và chăm sóc, tri ân cha mẹ bằng những việc làm thiết thực trong cuộc sống hàng ngày.

Đồng Thị Nga